Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 5

पीतकास्ताम्रकास्ताम्रपीतका वा भूमिप्रस्तरधातवो भिन्ना नीलराजीवन्तो मुद्गमाषकृसरवर्णा वा दधिबिन्दुपिण्डचित्रा हरिद्राहरीतकीपद्मपत्त्रशैवलयकृत्प्लीहानवद्यवर्णा भिन्नाश्चुञ्चुवालुकालेखाबिन्दुस्वस्तिकवन्तः सुगुलिका अर्चिष्मन्तस्ताप्यमाना न भिद्यन्ते बहुफेनधूमाश्च सुवर्णधातवः प्रतीवापार्थास्ताम्ररूप्यवेधनाः ॥ कZ_०२.१२.०५ ॥

pītakās tāmrakās tāmrapītakā vā bhūmiprastaradhātavo bhinnā nīlarājīvanto mudgamāṣakṛsaravarṇā vā dadhibindupiṇḍacitrā haridrāharītakīpadmapattraśaivalayakṛtplīhānavadyavarṇā bhinnāś cuñcuvālukālekhābindusvastikavantaḥ sugulikā arciṣmantaḥ tāpyamānā na bhidyante bahuphenadhūmāś ca suvarṇadhātavaḥ pratīvāpārthās tāmrarūpyavedhanāḥ

Quặng vàng từ đất/đá có thể vàng, màu đồng, hoặc vàng pha đồng; khi bẻ vỡ có thể hiện vệt xanh như sen xanh, hoặc màu như đậu xanh, đậu đen, hay cháo gạo; hoặc lốm đốm như giọt và cục sữa chua; hoặc như nghệ, harītakī, lá sen, tảo, xanh gỉ nhân tạo (verdigris), màu lá lách, hay các sắc màu hoàn hảo. Khi vỡ có thể có vạch, chấm, hạt như cát, thậm chí dấu dạng chữ vạn; trông như viên tròn nhỏ, bóng sáng, nung không nứt; bốc nhiều bọt và khói. Đó là quặng vàng, thích hợp để pha hợp kim và có khả năng “xuyên/khảo nghiệm” đồng và bạc.

पीतकाःyellow(-coloured)
पीतकाः:
TypeNoun/Adjective
Rootपीतक (पीत)
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग (धातवः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
ताम्रकाःcoppery/reddish
ताम्रकाः:
TypeNoun/Adjective
Rootताम्रक
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेषणम्
ताम्रपीतकाःcopper-and-yellowish (mixed hue)
ताम्रपीतकाः:
TypeNoun/Adjective
Rootताम्र-पीतक
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
भूमि-प्रस्तर-धातवःores/minerals in the ground’s rock strata
भूमि-प्रस्तर-धातवः:
TypeNoun
Rootधातु
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; समासः = भूमेः प्रस्तरे (भूमिप्रस्तरे) ये धातवः
भिन्नाःbroken/split (when fractured)
भिन्नाः:
TypeParticiple
Rootभिद्
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; ‘धातवः’ इत्यस्य विशेषणम्
नील-राजीवन्तःhaving blue streaks/marks (blue-lotus-like)
नील-राजीवन्तः:
TypeAdjective
Rootराजीवत्
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; ‘नील’ इति उपपद-विशेषणम्
मुद्ग-माष-कृसर-वर्णाःof the colour of green gram, black gram, or gruel/rice-porridge
मुद्ग-माष-कृसर-वर्णाः:
TypeAdjective
Rootवर्ण
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; ‘मुद्ग, माष, कृसर’ इव वर्णः येषाम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
दधि-बिन्दु-पिण्ड-चित्राःmottled with clots/spots like curd-drops
दधि-बिन्दु-पिण्ड-चित्राः:
TypeAdjective
Rootचित्र
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; दधिबिन्दुपिण्डैः चित्राः (चित्त्रिताः)
हरिद्रा-हरीतकी-पद्म-पत्त्र-शैवलयकृत्-प्लीहानवद्य-वर्णाःhaving faultless colour like turmeric, haritaki, lotus-leaf, algae-made (greenish), or spleen (dark-reddish)
हरिद्रा-हरीतकी-पद्म-पत्त्र-शैवलयकृत्-प्लीहानवद्य-वर्णाः:
TypeAdjective
Rootवर्ण
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; बहुव्रीहिः—येषां वर्णः हरिद्रा/हरीतकी/पद्मपत्त्र/शैवलयकृत्/प्लीहानवद्य इव
भिन्नाःwhen broken (again: on fracture)
भिन्नाः:
TypeParticiple
Rootभिद्
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; पुनरपि ‘धातवः’ विशेषणम्
चुञ्चु-वालुका-लेखा-बिन्दु-स्वस्तिक-वन्तःbearing lines, dots, and swastika-like marks like (bird-)beak sand-patterns
चुञ्चु-वालुका-लेखा-बिन्दु-स्वस्तिक-वन्तः:
TypeAdjective
Rootवन्त् (मतुप्-अर्थे)
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; चुञ्चु-वालुका-लेखा-बिन्दु-स्वस्तिकाः येषु सन्ति ते
सुगुलिकाःwell-rounded; pellet-like (in lumps)
सुगुलिकाः:
TypeAdjective/Noun
Rootसुगुलिका
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेषणम्
अर्चिष्मन्तःlustrous; having flame-like sheen
अर्चिष्मन्तः:
TypeAdjective
Rootअर्चिष्मत्
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; विशेषणम्
ताप्यमानाःwhen being heated
ताप्यमानाः:
TypeParticiple
Rootतप् (तापयति)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्), प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; कर्मणि/मध्यभावे—‘being heated’
not
:
TypeParticle
Root
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
भिद्यन्तेthey split/break
भिद्यन्ते:
TypeVerb
Rootभिद्
Formलट्, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष-बहुवचनम्
बहु-फेन-धूमाःhaving much froth/scum and smoke
बहु-फेन-धूमाः:
TypeAdjective
Rootधूम
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; बहवः फेनाः (फेनवत्) धूमाः येषाम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
सुवर्ण-धातवःgold-ores
सुवर्ण-धातवः:
TypeNoun
Rootधातु
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; सुवर्णस्य धातवः
प्रतीवापार्थाःsuitable for admixture/alloying (as an added charge)
प्रतीवापार्थाः:
TypeAdjective
Rootप्रतीवापार्थ
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; प्रतीवापाय अर्हाः/उपयुक्ताः
ताम्र-रूप्य-वेधनाःable to pierce/assay copper and silver
ताम्र-रूप्य-वेधनाः:
TypeAdjective/Noun
Rootवेधन
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग; ताम्रं रूप्यं च वेधयन्ति/वेधनं कुर्वन्ति (धातु-परिक्षण/भेदनार्थ)
G
gold ore
C
copper
S
silver

FAQs

Because heat response is a practical authenticity/quality signal relevant to smelting outcomes; it reduces processing losses and guides state acceptance/rejection.