Previous Verse
Next Verse

Shloka 80

सप्तद्वीप-समुद्र-प्रमाणम्: प्लक्षादि-द्वीपवर्णनं, लोकालोक-सीमा, चन्द्र-समुद्र-वृद्धिक्षयः

महावीरं बहिर् वर्षं धातकीखण्डम् अन्ततः मानसोत्तरशैलस्य देवदैत्यादिसेवितम्

mahāvīraṃ bahir varṣaṃ dhātakīkhaṇḍam antataḥ mānasottaraśailasya devadaityādisevitam

باہر دھاتکی کھنڈ نام کا براعظم ہے؛ اور اس سے آگے، مانسوتر پہاڑ کی حد پر مہاویر-ورش نامی خطہ ہے، جسے دیوتا، دَیتیہ اور دیگر ہستیاں عقیدت سے زیارت و خدمت کرتی ہیں۔

महावीरम्Mahāvīra (name of a varṣa/region)
महावीरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहावीर (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् वीरः) नामरूपेण
बहिःoutside
बहिः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: outside)
वर्षम्the varṣa (region)
वर्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
धातकीखण्डम्the section called Dhātakīkhaṇḍa
धातकीखण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधातकी-खण्ड (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धातक्याः खण्डम्)
अन्ततःat the end/at the outer limit
अन्ततः:
Adhikarana (Limit/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय; पर्यवसान/सीमावाचक (at the end/ultimately)
मानसोत्तरशैलस्यof the Mānasottara mountain
मानसोत्तरशैलस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमानस-उत्तर-शैल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मानसस्य उत्तरः शैलः)
देवदैत्यादिसेवितम्frequented/served by gods, demons, etc.
देवदैत्यादिसेवितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेव-दैत्य-आदि-सेवित (प्रातिपदिक; समास/कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) ‘सेवित’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (देवदैत्यादिभिः सेवितम्)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: Outer continental arrangement: Dhātakīkhaṇḍa, Mahāvīra-varṣa, and the Mānasottara boundary frequented by devas and daityas

Teaching: Cosmological

Quality: majestic

Cosmic Hierarchy: Dvipas

Vishnu Form: Narayana

P
Parashara
M
Maitreya
D
Dhātakīkhaṇḍa
M
Mahāvīra-varṣa
M
Mānasottara mountain
D
Devas
D
Daityas

FAQs

Dhātakīkhaṇḍa is presented as a major continent beyond Jambūdvīpa, expanding the Purāṇic map of the world and showing the ordered, layered structure of creation.

Parāśara describes Mānasottara as a defining limit in the world-system—an established boundary in sacred geography—so prominent that even Devas and Daityas are said to frequent it.

Even when speaking of mountains and continents, the Vishnu Purana frames the cosmos as a regulated, intelligible order—ultimately sustained by Vishnu’s sovereignty as the supreme ground of the universe.