Atma Upanishad 5 — Verse 5

Sanskrit (Devanagari)

असत्यत्वेन भानं तु संसारस्य निवर्तकम् । घटोऽयमिति विज्ञातुं नियमः कोऽन्वपेक्षते॥५॥

विना प्रमाणसुष्ठुत्वं यस्मिन् सति पदार्थधीः । अयमात्मा नित्यसिद्धः प्रमाणे सति भासते॥६॥

Padapatha (Word Split)

असत्यत्वेन । भानम् । तु । संसारस्य । निवर्तकम् । घटः । अयम् । इति । विज्ञातुम् । नियमः । कः । अन्व्-अपेक्षते ॥ ५ ॥

विना । प्रमाण-सुष्ठुत्वम् । यस्मिन् । सति । पदार्थ-धीः । अयम् । आत्मा । नित्य-सिद्धः । प्रमाणे । सति । भासते ॥ ६ ॥

IAST Transliteration

asatyatvena bhānaṃ tu saṃsārasya nivartakam | ghaṭo 'yam iti vijñātuṃ niyamaḥ ko 'nvapekṣate ||5||

vinā pramāṇasuṣṭhutvaṃ yasmin sati padārthadhīḥ | ayam ātmā nityasiddhaḥ pramāṇe sati bhāsate ||6||

Translation

مگر (جگت کا) غیر حقیقی سمجھ کر دکھائی دینا سنسار کی نِوِرتّی (خاتمہ) کا سبب ہے۔ ‘یہ گھڑا ہے’ جاننے کے لیے آدمی کس قاعدے پر تکیہ کرتا ہے؟ جس مقام پر پرمان (علم کا معتبر ذریعہ) درست طور پر کارفرما نہ ہو، وہاں شے کی بُدھی نہیں بنتی۔ یہ آتما نِتّیہ سِدّھ ہے؛ پرمان کے موجود ہونے پر وہ روشن ہو جاتی ہے۔

Academic Translation

But the appearance (of the world) as unreal is what brings saṃsāra to cessation. To know ‘this is a pot’, what rule does one depend upon? Without the proper functioning of a means of knowledge, when cognition of an object occurs—this Self is ever-accomplished; it shines when a means of knowledge is present.

Verse Context

• Pramāṇa and self-revelation; cessation of saṃsāra through asatya-darśana of appearances; nitya-siddha ātman
• Mahavakya: Connects to mahāvākya methodology: Upaniṣadic sentences function as pramāṇa revealing identity (e.g., ‘ayam ātmā brahma’, ‘ahaṃ brahmāsmi’)—Self is not produced, only recognized
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)