Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 92

Devanagari script

नानाजन्मार्जितं पापं स्वल्पं बह्वपि वा भवेत् । तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं तोयस्थं लवणं यथा

Transliteration

nānājanmārjitaṃ pāpaṃ svalpaṃ bahvapi vā bhavet | tatsarvaṃ naśyati kṣipraṃ toyasthaṃ lavaṇaṃ yathā

Translation

بہت سے جنموں میں جمع کیا ہوا پاپ—چاہے تھوڑا ہو یا بہت—سب جلد ہی مٹ جاتا ہے، جیسے پانی میں نمک گھل کر ناپید ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• नाना: various; many
• नाना: Visheshana (विशेषणार्थ/qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (indeclinable: various/many)

• जन्म: birth; life
• जन्म: Sambandha (सम्बन्ध; compound-member)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (compound-member; stem form)

• आर्जितम्: acquired; accumulated
• आर्जितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-√र्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त) → आर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (पापम्)

• नानाजन्मार्जितम्: accumulated over many births
• नानाजन्मार्जितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाना-जन्म-आर्जित (प्रातिपदिक; नाना + जन्म + आर्जित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पापम्); समासः—तत्पुरुष (नानाजन्मसु आर्जितम्)

• पापम्: sin; evil
• पापम्: Karta (कर्ता/Subject of भवेत्)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (भवेत्—कर्ता/विषय)

• स्वल्पम्: small; little
• स्वल्पम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पापम्)

• बहु: much; great
• बहु: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पापम्)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षा-अव्यय (even/also)

• वा: or
• वा: Samuccaya/Vikalpa (समुच्चय/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (or)

• भवेत्: may be; might be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता/Subject of नश्यति)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तत्/पापम्)

• तत्सर्वम्: all that (sin)
• तत्सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् + सर्व (प्रातिपदिक-संयोग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्-विशेष्यक सर्व-विशेषण (sandhi-joined phrase)

• नश्यति: perishes; is destroyed
• नश्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोग (adverbial accusative: quickly)

• तोयस्थम्: situated in water; in water
• तोयस्थम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तोय-स्थ (प्रातिपदिक; तोय + स्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (लवणम्); समासः—तत्पुरुष (तोये स्थितम्)

• लवणम्: salt
• लवणम्: Upamana (उपमान/standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यथा: as; just like
• यथा: Upamana-dyotaka (उपमान-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (comparative particle: as/like)

Speaker

Brahmā (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa framework)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pauṣa dīpa-dāna/sacred observance in Ayodhyā (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: a handful of salt dissolving into clear water, overlaid with a devotee’s lamp flame and the river’s flow—visual metaphor for sin’s disappearance.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional observances and sacred acts can dissolve long-standing karmic impurity swiftly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā’s purifying power as presented in the Ayodhyāmāhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified in this verse; it describes the general effect of the Pauṣa-month meritorious acts described nearby (snāna/dīpa-dāna).