Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 48

Devanagari script

ततः सर्वे समेत्याशु बृहस्पतिपुरस्सराः । देवाः सर्वेऽनमन्मौलिमालार्च्चित पदाम्बुजम् । हरिं द्रष्टुमथागच्छन्नयोध्यायां समुत्सुकाः

Transliteration

tataḥ sarve sametyāśu bṛhaspatipurassarāḥ | devāḥ sarve'namanmaulimālārccita padāmbujam | hariṃ draṣṭumathāgacchannayodhyāyāṃ samutsukāḥ

Translation

پھر سب دیوتا بَریہسپتی کو پیشوا بنا کر فوراً جمع ہوئے۔ جن کے کنول چرنوں کی پوجا انہوں نے اپنے سروں کے تاجوں پر مالائیں رکھ کر کی تھی، اُس ہری کو سجدہ کر کے، دیدار کے شوق میں آیوَدھیا آئے۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = ‘तस्मात्/तदनन्तरम्’ (thereafter)

• सर्वे: all (of them)
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarva (सर्व-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — सर्वे (all)

• समेत्य: having assembled
• समेत्य: Kriya-viseshana (Adverbial to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: sam-√i (इ धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund) — ‘सम् + इत्वा’ = together having come/assembled

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: āśu (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — शीघ्रम् (quickly)

• बृहस्पति-पुरस्सराः: led by Bṛhaspati
• बृहस्पति-पुरस्सराः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: bṛhaspati (प्रातिपदिक) + puras-sara (पुरःसर-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः — ‘बृहस्पतिः पुरः यस्य’/‘बृहस्पतिपुरःसर’ = with Bṛhaspati in front

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (देव-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: sarva (सर्व-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — देवाः इति विशेषणम्

• अनमन्: bowed
• अनमन्: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √nam (नम् धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद — ‘अनमन्’ (they bowed)

• मौलि-माला-अर्चित: worshipped with head-garlands
• मौलि-माला-अर्चित: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: mauli (मौलि-प्रातिपदिक) + mālā (माला-प्रातिपदिक) + arcita (√arc, अर्च् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः — ‘मौलिमालया अर्चितम्’ (worshipped with garlands on the head)

• पद-अम्बुजम्: the lotus-feet
• पद-अम्बुजम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: pada (पद-प्रातिपदिक) + ambuja (अम्बुज-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः — ‘पदस्य अम्बुजम्’ = lotus-like feet

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: hari (हरि-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: √dṛś (दृश् धातु) (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त (infinitive) — द्रष्टुम् (to see)

• अथ: then
• अथ: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: atha (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/अनन्तरार्थक) — then/now

• अगच्छन्: went
• अगच्छन्: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √gam (गम् धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद — (they went)

• अयोध्यायाम्: in Ayodhyā
• अयोध्यायाम्: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: ayodhyā (अयोध्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — स्थानाधिकरणे (in Ayodhyā)

• समुत्सुकाः: eager
• समुत्सुकाः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: sam-utsuka (समुत्सुक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन — उत्सुकाः (eager)

Speaker

Narrator (contextual; Ayodhyāmāhātmya narration within Vaiṣṇavakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand celestial procession enters Ayodhyā: Bṛhaspati at the front, devas with crowns and garlands; they bow so that garlands on their crowns touch the ground near Hari’s lotus-feet; the city’s sacred architecture frames the scene.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Devas
• Hari
• Ayodhyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the gods approach the Lord with humility—bowing at his lotus-feet—showing that reverence is the doorway to divine darśana.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is presented as the sacred locus where Hari is sought and beheld, highlighting its status as a supreme Vaiṣṇava kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional act is implied: offering garlands and bowing at the Lord’s lotus-feet (pādapūjā, namaskāra) as part of worship.