Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 37

Devanagari script

इन्दीवरदलश्यामं स्फूर्जत्किंजल्कविभ्रमम् । बिभ्राणं कौस्तुभं विष्णुं नौमि नेत्ररसायनम्

Transliteration

indīvaradalaśyāmaṃ sphūrjatkiṃjalkavibhramam | bibhrāṇaṃ kaustubhaṃ viṣṇuṃ naumi netrarasāyanam

Translation

میں وِشنو کو سجدۂ تعظیم کرتا ہوں—نیلے کنول کی پنکھڑی کی مانند سانولا، چمکتے ریشوں کی دلکش جھلک سے تاباں؛ کَؤستُبھ منی کو دھارن کرنے والا، آنکھوں کے لیے گویا امرت کا رس۔

Word by Word

• इन्दीवरदलश्यामम्: dark like the petal of a blue lotus
• इन्दीवरदलश्यामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इन्दीवर-दल-श्याम (प्रातिपदिक; इन्दीवर + दल + श्याम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः/उपमानपूर्वकः (इन्दीवरस्य दलवत् श्यामः)

• स्फूर्जत्किंजल्कविभ्रमम्: having the shimmering splendor of (lotus) filaments
• स्फूर्जत्किंजल्कविभ्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्फूर्जत्-किṃजल्क-विभ्रम (प्रातिपदिक; स्फूर्जत् from √स्फूर्ज् (धातु) ‘to flash’; विभ्रम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (स्फूर्जत् किṃजल्कः इव विभ्रमः/विभ्रमयुक्तः)

• बिभ्राणम्: bearing
• बिभ्राणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √भृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः; परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘bearing/holding’

• कौस्तुभम्: the Kaustubha jewel
• कौस्तुभम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौस्तुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नौमि: I praise
• नौमि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √नु (धातु) ‘to praise’
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• नेत्ररसायनम्: the elixir for the eyes (delight to behold)
• नेत्ररसायनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नेत्र-रसायन (प्रातिपदिक; नेत्र + रसायन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (नेत्राणां रसायनम्)

Speaker

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa stuti context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Viṣṇu (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Close-up devotional portrait of Viṣṇu: deep blue like a blue-lotus petal, luminous highlights like pollen filaments; Kaustubha jewel blazing at the chest; devotees’ eyes uplifted as if healed by sight.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Kaustubha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of Viṣṇu—lovingly contemplated and praised—purifies perception and nourishes devotion like a healing nectar.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is the contextual sacred locale where Viṣṇu’s beauty and auspiciousness are celebrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is stated; the implied act is darśana and stotra-recitation (naumi) as devotional practice.