Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 24

Devanagari script

ईश्वर उवाच । संसारार्णवसंतारसुपर्णसुखदायिने । मोह तीव्रतमो हारि चन्द्राय हरये नमः

Transliteration

īśvara uvāca | saṃsārārṇavasaṃtārasuparṇasukhadāyine | moha tīvratamo hāri candrāya haraye namaḥ

Translation

ایشور نے کہا: ہری کو نمسکار—جو چاند کی مانند ٹھنڈی کرپا والے ہیں، جو سنسار کے سمندر سے پار اتارنے کے لیے سُپَرْن کے پَر جیسی مسرت بخش سواری عطا کرتے ہیں، اور جو موہ کی گھنی ترین تاریکی کو دور کرتے ہیں۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• संसारार्णवसंतारसुपर्णसुखदायिने: to the giver of happiness, the ‘good bird’ for crossing the ocean of saṃsāra
• संसारार्णवसंतारसुपर्णसुखदायिने: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: संसार + अर्णव + संतार + सुपर्ण + सुख + दायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; बहुपद-समासः—संसारार्णवस्य संतारः (तस्मिन्) सुपर्णः (इव) सुखं ददाति इति दायिन्

• मोह: O delusion (addressed)
• मोह: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा एकवचन (पाठे ‘मोह’); सम्भाव्यं सम्बोधनार्थे

• तीव्रतमः: most intense
• तीव्रतमः: Sambodhana (Vocative-qualifier/सम्बोधन-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative)

• हारि: removing, dispelling
• हारि: Sambodhana (Vocative-qualifier/सम्बोधन-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; विशेषण (हरये) अर्थे—‘हरणशील’

• चन्द्राय: to the Moon (moon-like one)
• चन्द्राय: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन

• हरये: to Hari (Viṣṇu)
• हरये: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Kriya (Salutation/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्रयोग)
• Form: अव्यय-प्रयोग (नमः + चतुर्थी); नमस्कारार्थक निपात

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Hari (Viṣṇu) and the assembled devas (implicit audience)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks in hymn-form, facing Hari who appears moon-cool yet radiant; behind them, a symbolic ocean of saṃsāra with a great bird-wing/garuḍa motif suggests safe passage, while darkness (moha) dissolves into light.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara)
• Hari (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hari is the deliverer from saṃsāra and the remover of moha; devotion leads to clarity and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is the Māhātmya setting in which Śiva offers this hymn to Viṣṇu.

What ritualistic prescription is mentioned?

Namaskāra and stuti—offering salutations and praise as a devotional practice.