Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 198

Devanagari script

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्गोप्रतारे विधानतः । ते विशंति पदं विष्णोर्निःसंदग्धं तपोधन

Transliteration

agnipraveśaṃ ye kuryurgopratāre vidhānataḥ | te viśaṃti padaṃ viṣṇorniḥsaṃdagdhaṃ tapodhana

Translation

اے ریاضت کے خزانے! جو لوگ مقررہ شریعت کے مطابق گوپرتارا میں آگ میں داخل ہونے کا عمل کرتے ہیں، وہ جلنے سے بے گزند ہو کر وشنو کے مقام میں داخل ہوتے ہیں۔

Word by Word

• अग्निप्रवेशम्: entry into fire
• अग्निप्रवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + प्रवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अग्नि-प्रवेश’ = अग्नौ प्रवेशः (entering fire), कुर्युः इत्यस्य कर्म

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धबोधक

• कुर्युः: should do
• कुर्युः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• गोप्रतारे: at Gopratāra
• गोप्रतारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोप्रतार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक (तीर्थनाम), सप्तमी, एकवचन

• विधानतः: according to the prescribed rule
• विधानतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘विधानतः’ = विधानेन/विधानानुसारतः (according to rule)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विशन्ति: enter
• विशन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √विश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• निःसंदग्धम्: unscorched/purified
• निःसंदग्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + संदग्ध (कृदन्त; सम् + √दह् धातु, क्त)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पदम् इत्यस्य विशेषणम्; ‘निः-’ = पूर्णतया/निर्गतदोषम् (completely free from burning/taint)

• तपोधन: O ascetic (wealth of austerity)
• तपोधन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तपोधन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘तपः’ धनं यस्य सः (one whose wealth is austerity)

Speaker

Brahmā (deduced: Vaiṣṇavakhaṇḍa narrative style—Brahmā to Nārada)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopratāra

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Tapodhana (addressed: ‘O treasure of austerity’)

Visual Art Cues

Scene: At the Gopratāra ford, a ritual fire is prepared according to ordinance; priests chant; the devotee, serene and resolute, approaches the flames with Viṣṇu in vision above—symbolizing entry into Viṣṇu’s abode, ‘untouched by burning’.

Characters & Entities

• Gopratāra Tīrtha
• Agni-praveśa
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text magnifies the tīrtha’s power: when rites are done under proper rule, liberation in Viṣṇu’s realm is promised.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gopratāra Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Agni-praveśa performed vidhānataḥ (only as sanctioned by proper ordinance).