Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 137

Devanagari script

नानाविधायुधान्यत्र धनुर्ज्याप्रभृतीनि च । अनुव्रजंति काकुत्स्थं सर्वे पुरुष विग्रहाः

Transliteration

nānāvidhāyudhānyatra dhanurjyāprabhṛtīni ca | anuvrajaṃti kākutsthaṃ sarve puruṣa vigrahāḥ

Translation

وہاں طرح طرح کے ہتھیار—کمان اور چِلّہ وغیرہ سے لے کر—کاکُتستھ کے پیچھے پیچھے چلتے تھے؛ سب کے سب انسانی پیکر اختیار کر کے اس کے ہمراہ تھے۔

Word by Word

• नाना-विध-आयुधानि: various kinds of weapons
• नाना-विध-आयुधानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘नानाविधानि आयुधानि’ (weapons of various kinds)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) — ‘अत्र’ (here)

• धनुः-ज्या-प्रभृतीनि: bows, bowstrings, and the like
• धनुः-ज्या-प्रभृतीनि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक) + ज्या (प्रातिपदिक) + प्रभृति (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; द्वन्द्व/समाहारद्वन्द्व — ‘धनूंषि च ज्याश्च’ इत्यादीनि (bows, bowstrings, etc.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• अनुव्रजन्ति: follow
• अनुव्रजन्ति: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: अनु + व्रज् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• काकुत्स्थम्: Kākutstha (Rāma)
• काकुत्स्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; रामस्य उपाधि

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण

• पुरुष-विग्रहाः: embodied persons
• पुरुष-विग्रहाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘पुरुषाणां विग्रहाः’ / ‘पुरुषाकाराः’ (embodied persons/person-forms)

Speaker

Narrator (within Ayodhyāmāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A supernatural escort of weapon-deities: bows, bowstrings, and varied arms appear as radiant person-forms, marching behind Rāma like a living arsenal.

Characters & Entities

• Rāma (Kākutstha)
• Dhanus (bow)
• Jyā (bowstring)
• Āyudha (weapons)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

For the dhārmic ruler, power is subordinated to righteousness; even instruments of force are portrayed as serving sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā, where Rāma’s royal-divine procession is described with mythic grandeur.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive, using personification to show the cosmic honor accorded to Rāma.