Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 102

Devanagari script

त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते । तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यांति संगमजैर्जलैः

Transliteration

triṣu lokeṣu ye kecitprāṇinaḥ sarva eva te | tarpyamāṇāḥ parāṃ tṛptiṃ yāṃti saṃgamajairjalaiḥ

Translation

تینوں لوکوں میں جتنے بھی جاندار ہیں، وہ سب—جب ترپن کے ذریعے سیراب کیے جائیں—سنگم سے پیدا ہونے والے مقدس جل کے سبب اعلیٰ ترین تسکین پاتے ہیں۔

Word by Word

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (Locative, Plural; numeral adjective)

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Locative, Plural)

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural; relative pronoun)

• केचित्: some, any
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे अव्ययवत् प्रयोगः (indefinite pronoun ‘some’; here nominative plural sense)

• प्राणिनः: living beings
• प्राणिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• तर्प्यमाणाः: being satisfied
• तर्प्यमाणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तृप् (धातु) + यमान (कृदन्त; शानच्/मान)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि वर्तमानकाले शानच्/मान-प्रत्यय (present passive participle: ‘being satisfied’)

• पराम्: supreme
• पराम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• तृप्तिम्: satisfaction, contentment
• तृप्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• यान्ति: attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन (Present, Parasmaipada, 3rd person, Plural)

• संगमजैः: born of the confluence, from the confluence
• संगमजैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: संगम + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifier of ‘जलैः’)

• जलैः: with waters
• जलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Neuter, Instrumental, Plural)

Speaker

Brahmā (deduced: Vaiṣṇavakhaṇḍa discourse style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saṅgama (Ayodhyā-kṣetra)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At a luminous river confluence, a devotee kneels, offering water with cupped hands; subtle celestial, ancestral, and elemental beings appear in translucent tiers receiving satisfaction, indicating triloka reach.

Characters & Entities

• Saṅgama
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Confluence-waters are portrayed as cosmically efficacious—capable of bringing deep satisfaction through ritual propitiation beyond ordinary limits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Saṅgama whose waters (saṅgama-jala) are praised in Ayodhyāmāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tarpana/propitiatory satisfaction performed using the waters of the confluence.