Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 33

Devanagari script

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

Transliteration

svargadvāre mṛtaḥ kaścinnarakaṃ naiva paśyati | keśavānugṛhītā hi sarve yāṃti parāṃ gatim

Translation

جو کوئی ‘درِ بہشت’ پر جان دے، وہ ہرگز دوزخ نہیں دیکھتا؛ کیونکہ کیشو کے فضل سے نوازے ہوئے سب کے سب اعلیٰ ترین منزل کو پہنچتے ہیں۔

Word by Word

• स्वर्ग: heaven
• स्वर्ग: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग

• द्वारे: at the gate
• द्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Locative sg.)

• स्वर्गद्वारे: at heaven’s gate
• स्वर्गद्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; स्वर्गस्य द्वारम् (genitive-tatpuruṣa)

• मृतः: dead
• मृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

• नरकम्: hell
• नरकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Accusative sg.)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• एव: indeed/at all
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• नैव: not at all
• नैव: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न + एव (अव्यय)
• Form: निषेध+अवधारण (emphatic negation)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• केशव: Keśava
• केशव: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग (proper noun)

• अनुगृहीताः: favored/blessed
• अनुगृहीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + ग्रह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)

• केशवानुगृहीताः: blessed by Keśava
• केशवानुगृहीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: केशव + अनु+ग्रह्(धातु)+क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; केशवेन अनुगृहीताः (instrumental-tatpuruṣa sense)

• हि: indeed/for
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis/causal particle)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)

• गतिम्: goal/state
• गतिम्: Karma (Object/goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Accusative sg.)

Speaker

Varāha (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svargadvāra (Ayodhyā)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A brāhmaṇa interlocutor addressed as ‘dvijottama’ in the surrounding passage

Visual Art Cues

Scene: A liminal river-ghāṭ called Svargadvāra: a devotee at life’s end, facing Keśava/Nārāyaṇa; attendants of Viṣṇu (Viṣṇudūtas) bar the path to naraka; the river Sarayū glows like a celestial threshold.

Characters & Entities

• Svargadvāra (Ayodhyā)
• Keśava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace (Keśava’s anugraha) and sacred place-power together are portrayed as liberating forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svargadvāra, a sanctified locus in Ayodhyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified; the verse emphasizes the salvific power of dying at Svargadvāra under Keśava’s grace.