Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 22

Devanagari script

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

Transliteration

kurvaṃtyanaśanaṃ ye tu svargadvāre jiteṃdriyāḥ | prayāṃti paramaṃ sthānaṃ ye ca māsopavāsinaḥ

Translation

جو لوگ حواس پر قابو پا کر سَورگ دوار پر اَنَشن (روزہ/فَاقہ) کرتے ہیں، اور جو ایک ماہ کا اُپواس رکھتے ہیں—وہ پرم دھام کو پہنچتے ہیں۔

Word by Word

• कुर्वन्ति: they do/perform
• कुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• अनशनम्: fasting (not eating)
• अनशनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मपद

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ

• स्वर्गद्वारे: at the gate to heaven
• स्वर्गद्वारे: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; स्थानाधिकरण

• जितेन्द्रियाः: self-controlled (having conquered the senses)
• जितेन्द्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि धातु, क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुव्रीहिः—'जितानि इन्द्रियाणि येषाम्'

• प्रयान्ति: they go/attain
• प्रयान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (of स्थानम्)

• स्थानम्: abode, place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मपद

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• मासोपवासिनः: those who fast for a month
• मासोपवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक) + उपवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; 'मासे उपवासः येषाम्/मासं उपवसन्ति'

Speaker

Brahmā (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svargadvāra

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Ascetic pilgrims at Svargadvāra: some standing in prayer, others seated in meditation, visibly self-controlled; a calendar-like passage of days suggests month-long fasting; a luminous ‘supreme abode’ motif appears above as reward.

Characters & Entities

• Svargadvāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-mastery expressed through fasting becomes especially fruitful when practiced at a sanctified tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svargadvāra in Ayodhyā, praised as a place where austerities quickly bear transcendent results.

What ritualistic prescription is mentioned?

Anaśana (fasting) and māsopavāsa (a month-long fast), undertaken with sense-restraint.