Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 72

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो ह्यतपत्स महातपाः । वार्षिके च निरालम्बो हेमन्ते च सरोवरे

grīṣme paṃcāgnimadhyastho hyatapatsa mahātapāḥ | vārṣike ca nirālambo hemante ca sarovare

گرمیوں میں وہ مہاتپسی پانچ آگوں کے بیچ کھڑا ہو کر تپسیا کرتا۔ برسات میں وہ بے سہارا (بلا تکیہ) رہتا، اور جاڑے میں جھیل کے پانی میں ٹھہرتا۔

ग्रीष्मेin summer
ग्रीष्मे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
पञ्चाग्निमध्यस्थःstanding amid five fires
पञ्चाग्निमध्यस्थः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + अग्नि + मध्य + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पञ्चानां अग्नीनां मध्ये स्थः (षष्ठी-तत्पुरुष)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अतपत्practised austerity
अतपत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महातपाःthe great ascetic
महातपाः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + तपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् तपाः)
वार्षिकेin the rainy season
वार्षिके:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवार्षिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (ऋतु/कालवाचक), सप्तमी, एकवचन; वर्षाकाले (in rainy season)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
निरालम्बःwithout support (hanging/leaning on nothing)
निरालम्बः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + आलम्ब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गपूर्वक विशेषण (without support)
हेमन्तेin winter
हेमन्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहेमन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
सरोवरेin a lake
सरोवरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरोवर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Agastya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Scene: Triptych-like depiction of the same ascetic across seasons: (1) summer—standing amid four fires with the sun overhead (pañcāgni), (2) monsoon—upright without support in driving rain, (3) winter—immersed in a lotus-filled lake, breath steady.

V
Viṣṇuśarman

FAQs

Steadfastness across hardship is celebrated as tapas: endurance becomes an offering that intensifies spiritual attainment in a holy kṣetra.

The austerities are part of the Ayodhyāmāhātmya narrative, implying Ayodhyā as a powerful setting for intense sādhana.

Forms of tapas are described: pañcāgni in summer, unsupported discipline in the rains, and remaining in water during winter.