Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 13

Devanagari script

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो समः हर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं मुनीनुपविवेश सः । उपविष्टो यथान्यायं मुनीनां वचनेन सः

Transliteration

vyāsaśiṣyaḥ purāṇajño samaḥ harṣaṇasaṃjñakaḥ | tānpraṇamya yathānyāyaṃ munīnupaviveśa saḥ | upaviṣṭo yathānyāyaṃ munīnāṃ vacanena saḥ

Translation

وہ وِیاس کا شاگرد، پُرانوں کا جاننے والا، متوازن مزاج اور ‘ہرشن’ کے نام سے معروف تھا۔ اس نے مُنیوں کو آداب کے مطابق پرنام کیا اور ان کے پاس بیٹھ گیا؛ پھر مُنیوں کے فرمان کے مطابق، مناسب طریقے سے نشست اختیار کی۔

Word by Word

• व्यासशिष्यः: disciple of Vyāsa
• व्यासशिष्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक) + शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (व्यासस्य शिष्यः) षष्ठी-तत्पुरुष

• पुराणज्ञः: knower of the Purāṇas
• पुराणज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुराण (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (पुराणं जानाति) उपपद-तत्पुरुष; व्यासशिष्यः इत्यस्य विशेषण

• समः: even-minded/calm
• समः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• हर्षणसंज्ञकः: named Harṣaṇa
• हर्षणसंज्ञकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हर्षण (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (हर्षण इति संज्ञा यस्य) बहुव्रीह्यर्थे षष्ठी-तत्पुरुषप्राय; नामवाचक-विशेषण

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम

• प्रणम्य: having bowed to
• प्रणम्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘प्रणम्य’ = प्रणामं कृत्वा (having bowed)

• यथान्यायम्: according to proper procedure
• यथान्यायम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव समास; क्रियाविशेषण

• मुनीन्: the sages
• मुनीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• उपविवेश: sat down
• उपविवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• उपविष्टः: seated
• उपविष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उप-विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘seated’

• यथान्यायम्: as is proper
• यथान्यायम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव समास; क्रियाविशेषण

• मुनीनाम्: of the sages
• मुनीनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• वचनेन: by the instruction/word
• वचनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Sūta (identified here as Harṣaṇa, disciple of Vyāsa)

Characters & Entities

• Vyāsa
• Sūta (Harṣaṇa)
• Purāṇa
• Munis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Authentic teaching rests on paramparā (lineage) and humility—knowledge is carried by one who bows properly and speaks by elders’ invitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is praised in this verse; it establishes the authority of the narrator who will expound the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse emphasizes proper conduct (yathā-nyāya) in approaching sages.