Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 101

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । इति श्रुत्वा वचो विप्रो वासुदेवस्य बुद्धिमान् । स्वनामपूर्विकां मूर्तिं स्थापयामास चक्रिणः

Transliteration

agastya uvāca | iti śrutvā vaco vipro vāsudevasya buddhimān | svanāmapūrvikāṃ mūrtiṃ sthāpayāmāsa cakriṇaḥ

Translation

اگستیہ نے کہا: واسودیو کے یہ کلمات سن کر اس دانا برہمن نے چکر دھاری پرمیشور کی مورتی قائم کی اور اپنے نام کو پیش لفظ بنا کر اس کا نام رکھا۔

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन = Masculine, Nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद = Perfect, 3rd person singular

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/इत्यर्थकः) = quotative particle

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त = gerund/absolutive: "having heard"

• वचः: speech/words
• वचः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन = Neuter, Accusative singular

• विप्रः: the brāhmaṇa
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन = Masculine, Nominative singular

• वासुदेवस्य: of Vāsudeva
• वासुदेवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन = Masculine, Genitive singular

• बुद्धिमान्: wise
• बुद्धिमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन = Masculine, Nominative singular; विशेषणम् (विप्रः)

• स्व: own
• स्व: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक/सर्वनाम-विशेषण)
• Form: अव्ययवत्-प्रातिपदिक; समासे पूर्वपदत्वेन = possessive adjective "one's own" (in compound)

• नाम: name
• नाम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन = Neuter, Nom/Acc singular (in compound)

• पूर्विकाम्: preceded by
• पूर्विकाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूर्विक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन = Feminine, Accusative singular; विशेषणम् (मूर्तिम्)

• मूर्तिम्: image/form
• मूर्तिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन = Feminine, Accusative singular

• स्थापयामास: established
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापय (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिजन्त (causative) = Perfect, 3rd person singular, causative

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधकः) = conjunction

• चक्रिणः: of the discus-bearer
• चक्रिणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चक्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन = Masculine, Genitive singular (epithet of Viṣṇu)

Speaker

Agastya

Visual Art Cues

Scene: A learned brāhmaṇa, having heard Vāsudeva’s instruction, performs the solemn act of installing a discus-bearing Viṣṇu image, ritually naming it with his own name as a prefix; lamps, kalasha, and Vedic recitation surround the sanctum.

Characters & Entities

• Agastya
• Vāsudeva (Viṣṇu)
• Cakrin (Viṣṇu)
• Viṣṇuśarmā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faith becomes enduring through sacred institutions—installing a deity makes devotion accessible to future generations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā, as the locale where the cakra-bearing Lord’s image is ritually established.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mūrti-sthāpanā/pratiṣṭhā (ritual installation of the deity).