Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

सर्वं संहरते रुद्रो जगत्कालप्रमाणतः । तेनादौ भगवान्सृष्टो दक्षो नाम प्रजापतिः

sarvaṃ saṃharate rudro jagatkālapramāṇataḥ | tenādau bhagavānsṛṣṭo dakṣo nāma prajāpatiḥ

رُدر جگت کے زمانے کی پیمائش کے مطابق سب کچھ سمیٹ لیتا ہے۔ اسی لیے آغاز میں بھگوان، پرجاپتی ‘دکش’ کے نام سے پیدا کیے گئے۔

सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (n. acc. sg.)
संहरतेwithdraws, destroys
संहरते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसं-हृ (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (m. nom. sg.)
जगत्कालप्रमाणतःaccording to the measure of world-time
जगत्कालप्रमाणतः:
Hetu/Pramāṇa (Ground/प्रमाण)
TypeIndeclinable
Rootजगत् + काल + प्रमाण + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); समासः—तत्पुरुष (जगत्-काल-प्रमाण = measure/standard of world-time)
तेनby him/therefore
तेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-रूप (instr. sg.)
आदौin the beginning
आदौ:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभाववत् (locative adverb)
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta-predicative (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (m. nom. sg.)
सृष्टःwas created
सृष्टः:
Kriya (Passive predicate/कर्मणि-विधेय)
TypeAdjective
Rootसृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (m. nom. sg.)
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (m. nom. sg.)
नामnamed
नाम:
Sambandha (Apposition marker/संज्ञा)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः, संज्ञासूचक-अव्यय (indeclinable indicating name)
प्रजापतिःlord of creatures, Prajāpati
प्रजापतिः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजा + पति (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रजायाः पतिः)

Sārasvata

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (Prabhāsa region)

Type: kshetra

Scene: A vast cosmic tableau: Rudra as Time draws the universe back into himself; from the luminous beginning emerges Dakṣa Prajāpati, seated in austerity, holding a kamaṇḍalu and rosary, with the brahmāṇḍa as a golden oval behind.

R
Rudra
D
Dakṣa
P
Prajāpati

FAQs

Even dissolution follows lawful cosmic timing; creation of progenitors like Dakṣa proceeds as part of ordered re-manifestation.

Not specified in this verse; it serves the narrative foundation within Vastrāpatha-kṣetra māhātmya.

None.