Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 32

Devanagari script

श्रांतस्य यानं तृषितस्य पानमन्नं क्षुधार्त्तस्य नरो नरेन्द्र । दत्त्वा विमानेन सुरांगनाभिः संस्तूयमानस्त्रिदिवं स याति

Transliteration

śrāṃtasya yānaṃ tṛṣitasya pānamannaṃ kṣudhārttasya naro narendra | dattvā vimānena surāṃganābhiḥ saṃstūyamānastridivaṃ sa yāti

Translation

اے انسانوں کے راجا! جو تھکے ہوئے کو سواری، پیاسے کو پانی، اور بھوکے کو کھانا دیتا ہے، وہ دیویوں کی ستائش کے ساتھ دیوی وِمان میں سوار ہو کر تریدیو (سورگ) کو جاتا ہے۔

Word by Word

• श्रान्तस्य: of the tired (person)
• श्रान्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (कृदन्त; √श्रम् धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; भूतकृदन्त-प्रत्यय (क्त), विशेषणम्—‘श्रान्त’

• यानम्: vehicle, conveyance
• यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• तृषितस्य: of the thirsty (person)
• तृषितस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तृषित (कृदन्त; √तृष् धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; क्त-प्रत्यय, विशेषणम्—‘तृषित’

• पानम्: drink, water
• पानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• क्षुधार्तस्य: of one afflicted by hunger
• क्षुधार्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: क्षुधा (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त; √ऋ धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘क्षुधया आर्तः’ (afflicted by hunger)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• नरेन्द्र: O king
• नरेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘नराणाम् इन्द्रः’ (king of men)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘दत्त्वा’ = having given

• विमानेन: by/with a celestial car
• विमानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• सुराङ्गनाभिः: by the celestial maidens
• सुराङ्गनाभिः: Karana (Instrument/Agentive accompaniment/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + अङ्गना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्; कर्मधारयः—‘सुरा एव अङ्गनाः’ (divine maidens)

• संस्तूयमानः: being praised
• संस्तूयमानः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + √स्तु (धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), कर्मणि-प्रयोगार्थः—‘being praised’

• त्रिदिवम्: to heaven (the threefold heaven)
• त्रिदिवम्: Gati-Karma (Destination/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम

• याति: goes, attains
• याति: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्

Speaker

Skanda (deduced; vocative 'narendra' indicates address to a king/listener within the discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (nara-indra)

Visual Art Cues

Scene: A benefactor offers a cart/seat to a weary traveler, a cup of water to the thirsty, and food to the hungry; above, a radiant celestial chariot descends, with divine maidens singing praises as the donor ascends.

Characters & Entities

• Vastrāpatha Kṣetra
• Prabhāsa Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Relieving fatigue, thirst, and hunger is portrayed as the highest compassion and a swift path to heavenly reward.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching belongs to the Vastrāpathakṣetra Māhātmya within Prabhāsa Khaṇḍa, highlighting the sanctity of dharmic giving there.

What ritualistic prescription is mentioned?

Yāna-dāna (offering transport), pāna-dāna (offering drink), and anna-dāna (offering food) to those in need.