Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

उत्थायोत्थाय स्नातव्यं पूज्यौ हरिहरौ स्वयम् । सत्यं वाच्यं हितं कार्यं दानं देयं स्वशक्तितः

Transliteration

utthāyotthāya snātavyaṃ pūjyau hariharau svayam | satyaṃ vācyaṃ hitaṃ kāryaṃ dānaṃ deyaṃ svaśaktitaḥ

Translation

بار بار سویرے اٹھ کر اشنان کرنا چاہیے؛ ہری اور ہَر دونوں خود قابلِ پوجا ہیں۔ سچ بولنا، بھلائی کا کام کرنا، اور اپنی طاقت کے مطابق دان دینا چاہیے۔

Word by Word

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), धातु: उत्-स्था; अर्थे: ‘उत्थाय’ = having risen

• उत्थाय: again having risen / repeatedly rising
• उत्थाय: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• स्नातव्यम्: one should bathe / bathing is to be done
• स्नातव्यम्: Kriyā (Predicate: ought-to-be-done)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (तव्यत्) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेयभावः (obligation/should be done)

• पूज्यौ: worthy of worship
• पूज्यौ: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (प्रातिपदिक; √पूज् धातु-आधारित)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्) कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषणम् (qualifies हरिहरौ)

• हरिहरौ: Hari and Hara (Vishnu and Shiva)
• हरिहरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि + हर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास; पुल्लिङ्ग, प्रथमा द्विवचन

• स्वयम्: themselves
• स्वयम्: Karta (Emphatic to subject)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/स्वतन्त्रता-वाचक (emphatic: ‘themselves’)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मरूपे (as object of वाच्यम्)

• वाच्यम्: should be spoken
• वाच्यम्: Kriyā (Predicate: ought-to-be-done)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेयभावः (should be spoken)

• हितम्: what is beneficial
• हितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक; √धा/√हि धातु-आधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मरूपे (as object of कार्यम्)

• कार्यम्: should be done
• कार्यम्: Kriyā (Predicate: ought-to-be-done)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेयभावः (should be done)

• दानम्: gift/charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मरूपे (as object of देयम्)

• देयम्: should be given
• देयम्: Kriyā (Predicate: ought-to-be-done)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेयभावः (should be given)

• स्वशक्तितः: according to one’s ability
• स्वशक्तितः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: स्व + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-भावे ‘स्व-शक्ति’); तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (Ablatival adverb) = ‘from/according to one’s capacity’

Speaker

Sārasvata (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha tīrtha (Prabhāsa)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: At dawn, pilgrims rise and bathe at a ghat; then a paired shrine tableau shows Viṣṇu (Hari) and Śiva (Hara) receiving lamps and flowers; nearby, a devotee offers alms to a needy person, embodying satya-hita-dāna.

Characters & Entities

• Hari
• Hara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage-dharma is lived through daily purity, worship of Hari and Hara, truthfulness, helpful action, and charity within one’s means.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ethical and ritual code is taught within the Vastrāpathakṣetra-māhātmya section of Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Early rising, bathing (snāna), worship (pūjā) of Hari-Hara, and dāna (charity) according to capacity.