Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सारस्वत उवाच । छित्त्वा शुभाशुभं कर्म मुक्तिमिच्छेच्छिवां ततः । इदं न शक्यते कर्त्तुं शुभं कार्यं तदा नरैः

Transliteration

sārasvata uvāca | chittvā śubhāśubhaṃ karma muktimicchecchivāṃ tataḥ | idaṃ na śakyate karttuṃ śubhaṃ kāryaṃ tadā naraiḥ

Translation

سارَسوت نے کہا: نیک و بد دونوں طرح کے کرم کاٹ کر، پھر شیو کی مبارک مکتی کی آرزو کرنی چاہیے۔ مگر یہ بلند حالت انسانوں کے لیے آسان نہیں؛ اس لیے تب حقیقی نیکی کے کام انجام دینا لازم ہے۔

Word by Word

• सारस्वतः: Sārasvata (sage)
• सारस्वतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• छित्त्वा: having cut off
• छित्त्वा: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √छिद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive) अव्यय

• शुभाशुभम्: good and bad
• शुभाशुभम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभाशुभ (प्रातिपदिक) = शुभ + अशुभ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वसमासः (शुभं च अशुभं च)

• कर्म: action, deed
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इच्छेत्: should desire
• इच्छेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शिवाम्: auspicious
• शिवाम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मुक्तिम्)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तरम्/तस्मात् (thereafter/then)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• शक्यते: is possible
• शक्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शक् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (is possible)

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: √कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive) अव्यय

• शुभम्: good, auspicious
• शुभम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कार्यं)

• कार्यम्: a duty, what should be done
• कार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; √कृ + यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भाव/कर्तव्यता-वाचक (that which is to be done)

• तदा: then, at that time
• तदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• नरैः: by men
• नरैः: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

Speaker

Sārasvata

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Sārasvata, seated as a teacher, holds a palm-leaf manuscript; behind him a symbolic pair of scales labeled śubha/aśubha is cut by a sword of discernment, while a radiant Śiva-linga or Śiva form appears as the goal.

Characters & Entities

• Sārasvata
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True liberation is Śiva-centered and requires transcending attachment to both merit and sin, while still committing to dharmic action as a practical path.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is embedded in the Vastrāpathakṣetra-māhātmya of Prabhāsa Khaṇḍa, tying liberation-teachings to the sanctity of that kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified here; the verse frames the broader discipline of renouncing karmic bondage and pursuing auspicious dharma leading to Śiva-mukti.