Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

ततः सा कामदयिता वाक्यमेतदुवाच ह । प्रहृष्टा कामदेवाप्त्या पुरतः पुष्पधन्वनः

Transliteration

tataḥ sā kāmadayitā vākyametaduvāca ha | prahṛṣṭā kāmadevāptyā purataḥ puṣpadhanvanaḥ

Translation

پھر کام کی محبوبہ نے یہ بات کہی؛ کام دیو کی بازیافت پر شاداں، جبکہ پُشپ دھنون (پھولوں کے کمان والے) اُس کے سامنے کھڑا تھا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/देश-कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रम/कालसूचक) — ‘then’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्तृपद

• कामदयिता: Kāma’s beloved
• कामदयिता: Apposition (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + दयिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — ‘कामस्य दयिता’ (beloved of Kāma)

• वाक्यम्: speech; statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — कर्मपद

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषण

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘said/spoke’

• ह: indeed; (particle)
• ह: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) — कथन-प्रत्यय/अनुस्मारक; emphasis/indeed

• प्रहृष्टा: delighted
• प्रहृष्टा: Visheshana (Qualifier of sā)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट (कृदन्त, √हृष्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — कर्तृविशेषण; ‘delighted’

• कामदेवाप्त्या: by attaining Kāmadeva
• कामदेवाप्त्या: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: कामदेव (प्रातिपदिक) + आप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन — करण/हेतु; ‘कामदेवस्य आप्त्या’ (by/through attaining Kāmadeva)

• पुरतः: in front
• पुरतः: Adhikarana (Locative sense/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) — ‘in front (of)’

• पुष्पधन्वनः: of the flower-bowed one (Kāma)
• पुष्पधन्वनः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन — ‘whose bow is flowers’ (epithet of Kāma); षष्ठी-सम्बन्धः (in front of him)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmeśvara (contextual)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: The reunited beloved of Kāma speaks joyfully, hands gesturing as she begins her statement; Kāma (Puṣpadhanvan) stands before her, radiant with flower-bow, while the sacred liṅga’s presence sanctifies the reunion.

Characters & Entities

• Rati
• Kāmadeva
• Puṣpadhanvan

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred worship yields tangible ‘phala’—restoration, joy, and auspicious reunion—within the Purāṇic moral universe.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, in the context of the Kāmeśvara Liṅga’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed here; it transitions to the devotee’s declaration after successful worship.