Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

शिखंडीश्वरमाख्यातं पूर्वं त्रेतायुगे प्रिये । तच्चाद्याहं प्रवक्ष्यामि यथा संज्ञायते नरैः

Transliteration

śikhaṃḍīśvaramākhyātaṃ pūrvaṃ tretāyuge priye | taccādyāhaṃ pravakṣyāmi yathā saṃjñāyate naraiḥ

Translation

اے محبوبہ! تریتا یُگ میں یہ پہلے شِکھنڈییشور کے نام سے معروف تھا۔ اب میں اسے بیان کرتا ہوں، جیسا کہ لوگ آج اسے پہچانتے ہیں۔

Word by Word

• शिखण्डीश्वरम्: Śikhaṇḍīśvara
• शिखण्डीश्वरम्: Karma/Pratipādya (Object or topic/कर्म/विषय)
• Type: Noun
• Root: शिखण्डी + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; समासः—शिखण्डिनः ईश्वरः

• आख्यातम्: is called
• आख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Adjective
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'named/called'

• पूर्वम्: formerly, earlier
• पूर्वम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्रयोग)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• त्रेतायुगे: in the Tretā age
• त्रेतायुगे: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—त्रेतायाः युगम्

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; संबोधन

• तत्: that (account)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; 'that (matter)'

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• अद्य: today/now
• अद्य: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• प्रवक्ष्यामि: I will explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• यथा: as, in the way that
• यथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपमानवाचक (manner/comparative)

• संज्ञायते: is known/is designated
• संज्ञायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (passive sense)

• नरैः: by men/people
• नरैः: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Characters & Entities

• Śikhaṇḍīśvara
• Tretāyuga
• Tryambakeśvara
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places endure across yugas, sometimes under different names, yet their divine essence remains continuous.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The shrine later discussed as Tryambakeśvara, earlier known as Śikhaṇḍīśvara in Tretāyuga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it introduces the shrine’s yuga-wise name and prepares for its māhātmya.