Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

तेन तत्पूजितं लिंगं दिव्याब्दानां सहस्रकम् । ततस्तुष्टेन देवेशि नीतः सायुज्यतां वृषः

Transliteration

tena tatpūjitaṃ liṃgaṃ divyābdānāṃ sahasrakam | tatastuṣṭena deveśi nītaḥ sāyujyatāṃ vṛṣaḥ

Translation

اس نے اُس مقدّس لِنگ کی ہزار دیوی برسوں تک پوجا کی۔ پھر، اے دیویِ دیوتاؤں، خوشنود پرمیشور نے وِرش (بیل) کو سَایُجیہ—یعنی حق کے ساتھ کامل اتحاد—عطا فرمایا۔

Word by Word

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• पूजितम्: worshipped
• पूजितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दिव्याब्दानाम्: of divine years
• दिव्याब्दानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिव्य-अब्द (प्रातिपदिक; दिव्य + अब्द)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; कालपरिमाण-सम्बन्धः

• सहस्रकम्: a thousand (quantity)
• सहस्रकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; परिमाणवाचक (measure)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् इत्यर्थे (ablatival adverb)

• तुष्टेन: by the pleased (Lord)
• तुष्टेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (तेन/ईश्वरेण)

• देवेशि: O goddess, lady of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• नीतः: was led/taken
• नीतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) प्रयोगः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि-भावः (was led)

• सायुज्यताम्: to union (with the deity)
• सायुज्यताम्: Gati/Karma (Goal/Object/गति/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सायुज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गत्यर्थे (to the state of union)

• वृषः: the bull (Vṛṣa)
• वृषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛṣabheśa-liṅga (in Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as 'deveśi')

Visual Art Cues

Scene: A radiant liṅga in Prabhāsa is worshipped for a thousand divine years; Maheśvara, pleased, grants Vṛṣa (the bull) sāyujya—depicted as the devotee merging into Śiva’s effulgence while the liṅga glows.

Characters & Entities

• Deveśī (Pārvatī)
• Liṅga
• Vṛṣa (Bull/Dharma)
• Sāyujya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady worship culminates in liberation; divine satisfaction (tuṣṭi) grants the highest union (sāyujya).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, through the liṅga whose worship grants sāyujya even to the personified Dharma (Vṛṣa).

What ritualistic prescription is mentioned?

Extended liṅga-pūjā is highlighted (a thousand divine years), emphasizing perseverance and devotion as the core practice.