Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

उद्धृता मत्स्यरूपेण वेदा उदधिमध्यतः । कूर्मरूपी तथा भूत्वा क्षीरोदार्णवमंथनम्

Transliteration

uddhṛtā matsyarūpeṇa vedā udadhimadhyataḥ | kūrmarūpī tathā bhūtvā kṣīrodārṇavamaṃthanam

Translation

مَتسیہ روپ میں تُو نے سمندر کے بیچ سے ویدوں کو بچا لیا؛ اور کُورم روپ ہو کر تُو نے کِشیر ساگر کے منتھن کو سہارا دیا۔

Word by Word

• उद्धृता: were rescued/lifted
• उद्धृता: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: उद् + हृ (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘उद्धृत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम् (वेदाः इत्यस्य विशेषणम्)

• मत्स्यरूपेण: in the fish-form
• मत्स्यरूपेण: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मत्स्यस्य रूपम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्

• वेदाः: the Vedas
• वेदाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्

• उदधिमध्यतः: from the middle of the ocean
• उदधिमध्यतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: उदधि + मध्य + तस् (अव्ययीभाव-निबद्ध)
• Form: अव्ययीभाव-समास; तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)

• कूर्मरूपी: (you) being in tortoise-form
• कूर्मरूपी: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कूर्म + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कूर्मस्य रूपी/रूपवान्); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• तथा: likewise, also
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Sambandha (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• क्षीरोदार्णवमंथनम्: the churning of the Milk Ocean
• क्षीरोदार्णवमंथनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षीर + उद + अर्णव + मन्थन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (क्षीरोदस्य अर्णवस्य मन्थनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

Speaker

Devas (continuing the hymn)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Jagannātha (Viṣṇu/Nārāyaṇa)

Visual Art Cues

Scene: Two linked tableaux: Matsya diving into the ocean depths to retrieve the Vedas; Kūrma bearing Mount Mandara on his back as Devas and Asuras churn the Milk-Ocean with Vāsuki as rope, treasures emerging.

Characters & Entities

• Matsya
• Vedas
• Ocean (Udadhi)
• Kūrma
• Kṣīroda (Milk-Ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Revelation (Veda) and cosmic order are preserved by divine care; the Lord becomes the support when the world needs a foundation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, through a hymn that magnifies the Lord whose presence sanctifies the kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse encourages avatāra-smaraṇa (remembrance of incarnations) as devotional practice.