Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

न्यायवैशेषिकादीनि ततः सिद्धिं परां गतः । एवं ज्ञात्वा तु यः सम्यक्तं समर्चयते नरः

Transliteration

nyāyavaiśeṣikādīni tataḥ siddhiṃ parāṃ gataḥ | evaṃ jñātvā tu yaḥ samyaktaṃ samarcayate naraḥ

Translation

نِیایہ، ویشیشک وغیرہ علوم کو قائم کر کے وہ پھر اعلیٰ ترین سِدھی کو پہنچا۔ یہ جان کر جو شخص صحیح فہم کے ساتھ اُس کی درست ارچنا (عبادت) کرتا ہے، وہی حقیقی طریقے سے پوجا کرتا ہے۔

Word by Word

• न्यायवैशेषिकादीनि: Nyāya, Vaiśeṣika and other (systems)
• न्यायवैशेषिकादीनि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: न्याय + वैशेषिक + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (…आदीनि = ‘and others like …’)

• ततः: thereupon; from that
• ततः: Adhikarana/Hetu (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण (ablatival adverb: ‘from that/thereupon’)

• सिद्धिम्: attainment; success
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (सिद्धिम्)

• गतः: having attained; gone to
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; (अर्थतः ‘has gone/has attained’)

• एवम्: thus
• एवम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण (manner)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (‘having known’)

• तु: but; indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast/emphasis)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• सम्यक्तम्: properly; correctly
• सम्यक्तम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (properly/rightly)

• समर्चयते: worships; honors
• समर्चयते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्च् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष?—न; अयं तृतीयपुरुषः (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; यः-सम्बन्धे अपि कर्तृपदं

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lakulīśa-sthāna (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Lakulīśa as luminous guru, with symbolic representations of Nyāya and Vaiśeṣika—debate hall, logic diagrams, atom motifs—while devotees perform orderly worship; above, a subtle sign of ‘parā-siddhi’ (radiant ascent).

Characters & Entities

• Nyāya
• Vaiśeṣika
• Lakulīśvara (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship is not merely ritual; it is supported by right understanding, leading toward higher spiritual attainment (siddhi).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where Lakulīśvara’s teaching and worship are presented as especially potent.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse prescribes samyak-samarcana—proper worship performed with correct knowledge and intent.