Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

सावर्णिकेश्वरं नाम त्रेतायां तस्य संज्ञितम् । ततस्तु द्वापरे देवि गालवेन महात्मना । सम्यगाराधितस्तत्र लिंगरूपीवृषध्वजः

Transliteration

sāvarṇikeśvaraṃ nāma tretāyāṃ tasya saṃjñitam | tatastu dvāpare devi gālavena mahātmanā | samyagārādhitastatra liṃgarūpīvṛṣadhvajaḥ

Translation

تریتا یُگ میں اس کا نام ساورنِکیشور کہلایا۔ پھر دْواپر یُگ میں، اے دیوی، مہاتما گالَو نے وہاں لِنگ روپ میں قائم، بَرش دھوج (بیل نشان) پروردگار کی پوری ودھی سے پرستش کی۔

Word by Word

• सावर्णिकेश्वरम्: (the) Lord named Sāvarṇikeśvara
• सावर्णिकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सावर्णिक + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (सावर्णिकस्य ईश्वरः)

• नाम: name / called
• नाम: Visheshana (Apposition/विशेषण-भाव)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः (as ‘named’)

• त्रेतायाम्: in the Tretā (yuga)
• त्रेतायाम्: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative of time)

• तस्य: of it / of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• संज्ञितम्: was designated / was named
• संज्ञितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + ज्ञा (धातु) → संज्ञित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः—‘was designated’

• ततः: then / thereafter
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक (then/thereafter)

• तु: but / indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (but/indeed)

• द्वापरे: in the Dvāpara (yuga)
• द्वापरे: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वापर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative of time)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• गालवेन: by Gālava
• गालवेन: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: गालव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; करण/कर्तृ-हेतौ (agent/instrument)

• महात्मना: by the great-souled (one)
• महात्मना: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘Gālava’)

• सम्यक्: properly / duly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• आराधितः: was worshipped
• आराधितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु) → आराधित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि—‘was worshipped’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• लिङ्गरूपी: having the form of a liṅga
• लिङ्गरूपी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लिङ्ग + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (लिङ्गरूपः/लिङ्गरूपी = having the form of a liṅga)

• वृषध्वजः: Śiva (whose banner is the bull)
• वृषध्वजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृष + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (यस्य ध्वजः वृषः सः)

Speaker

Śiva (to Devī/Umā, inferred)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāvarṇikeśvara / (contextually) the Prabhāsa liṅga later called Gālavēśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Two linked vignettes: the liṅga at Prabhāsa honored as Sāvarṇikeśvara in Tretā; then Dvāpara scene where the sage Gālava performs worship to the Bull-bannered Lord abiding as a liṅga, with Nandī emblem and ritual offerings.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Sāvarṇikeśvara
• Gālava
• Dvāpara Yuga
• Tretā Yuga
• Liṅga
• Vṛṣadhvaja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The same Lord is approached through changing yuga-contexts, yet devotion and proper worship remain the enduring path.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where Śiva is said to be present as a liṅga and worshipped by celebrated figures.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sincere ārādhana (formal worship) of the liṅga, exemplified by Gālava.