Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 68›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्

Transliteration

īśvara uvāca | iti proktāni te devi vaktraliṃgāni paṃca vai | atha te saṃpravakṣyāmi yatra gauryāstapo vanam | sthānaṃ mahāprabhāvaṃ hi surasiddhaniṣevitam

Translation

ایشور نے فرمایا: اے دیوی! یوں تمہیں پانچ ‘وکتر-لِنگ’ بیان کیے گئے۔ اب میں تمہیں وہ مقام بتاتا ہوں جہاں گوری نے تپسیا کی—تپوون—جو عظیم تاثیر والا ہے اور دیوتاؤں و سِدھوں کی زیارت گاہ ہے۔

Word by Word
ईश्वरःĪśvara (Lord Śiva)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative/closure particle)
प्रोक्तानिspoken/declared
प्रोक्तानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), बहुवचन (Plural)
तेto you/your
ते:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
वक्त्रलिङ्गानिface-marks/signs
वक्त्रलिङ्गानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवक्त्र + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुष (वक्त्रस्य लिङ्गानि)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषण (numeral adjective), अव्ययवत्/अविकारी; बहुवचनार्थे प्रयोगः
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/एवकारार्थक अव्यय (emphatic particle)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (then/now)
तेto you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular)
संप्रवक्ष्यामिI shall explain fully
संप्रवक्ष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location marker/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक सम्बन्ध-अव्यय (relative adverb: where)
गौर्याःof Gaurī
गौर्याः:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
तपःausterity/penance
तपः:
Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)
वनम्forest
वनम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)
स्थानम्place
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)
महाप्रभावम्of great power
महाप्रभावम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); कर्मधारय (महान् प्रभावः यस्य)
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (Reason marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (for/indeed)
सुरसिद्धनिषेवितम्frequented by gods and siddhas
सुरसिद्धनिषेवितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुर + सिद्ध + नि + सेव् (धातु) → निषेवित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle) ‘निषेवित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (सुरैः सिद्धैश्च निषेवितम्)
Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaurī Tapovana (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks to Devī, pointing out a luminous Tapovana in Prabhāsa where Gaurī performed austerities; the grove is alive with subtle siddha presences and divine radiance.

Characters & Entities
Ś
Śiva
D
Devī (Pārvatī/Gaurī)
V
Vaktraliṅgas (five)
T
Tapovana
S
Siddhas
D
Devas
P
Prabhāsakṣetra

FAQs

Austerity sanctifies geography: Gaurī’s tapas transforms a forest into a power-center where devas and siddhas naturally gather.

Gaurī’s Tapovana (forest of austerities) within Prabhāsakṣetra.

No direct rite; it introduces the māhātmya of a tapas-associated sacred place, implying pilgrimage and reverent visitation.

←Previous Verse
Next Verse→