Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

चत्वरेषु च सर्वेषु क्षेत्र मध्यस्थिता सती । रात्रौ पर्यटते देवी भूतानां कोटिभिर्वृता

Transliteration

catvareṣu ca sarveṣu kṣetra madhyasthitā satī | rātrau paryaṭate devī bhūtānāṃ koṭibhirvṛtā

Translation

مقدّس کھیتر کے بیچ میں قائم اور ہر چوراہے پر حاضر ستی دیوی رات کے وقت کروڑوں بھوت پریتوں سے گھری ہوئی گشت کرتی ہے۔

Word by Word

• चत्वरेषु: in the squares/crossroads
• चत्वरेषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चत্বর (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• क्षेत्र: field/sacred precinct
• क्षेत्र: Sambandha (Genitival relation in compound/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासपूर्वपद-रूपेण (in compound)

• मध्यस्थिता: standing in the middle
• मध्यस्थिता: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; स्था-धातु → स्थित, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः (मध्येषु स्थिता)

• सती: the virtuous one
• सती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गुणवाचक-नाम (virtuous woman/being)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (काल-अधिकरण), एकवचन

• पर्यटते: wanders about
• पर्यटते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + अट् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूतानाम्: of beings/spirits
• भूतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• कोटिभिः: by crores
• कोटिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• वृता: surrounded
• वृता: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु) → वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (surrounded)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Catvarā-devī (Kṣetra-dūtī) at Prabhāsa-kṣetra

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At the heart of Prabhāsa-kṣetra, the Devī stands as the central presence yet appears at every crossroads; by night she moves through the lanes, encircled by innumerable bhūtas—some fearsome, some protective—holding lamps, tridents, drums, and banners, while the sacred field glows with an unseen boundary-light.

Characters & Entities

• Catvara (crossroads)
• Devī (Kṣetra-dūtī/Catvarā-devī context)
• Bhūtas
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The kṣetra is safeguarded continuously; devotees should cultivate respect, restraint, and purity within holy boundaries.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra’s crossroads (catvaras) and its central guardian goddess.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; it describes the protective activity of the Devī.