Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं तव । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं सोमेशस्य वरानने

Transliteration

īśvara uvāca | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rahasyaṃ paramaṃ tava | prabhāsakṣetramāhātmyaṃ someśasya varānane

Translation

ایشور نے کہا: “اب، اے خوش رُو! میں تجھے وہ اعلیٰ راز سناتا ہوں—پربھاس کشتَر کی مہیمہ اور سومیشور کی بھی۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• अतः: thereafter, therefore
• अतः: None
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थक (therefore/thereafter)

• परम्: further, next
• परम्: None
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (as adverbial accusative)

• प्रवक्ष्यामि: I shall explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः प्र-

• रहस्यम्: secret, mystery
• रहस्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; रहस्यम् इति विशेषणम्

• तव: to you / for you
• तव: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यम्: the greatness of the Prabhāsa sacred field
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास-क्षेत्र-माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; समासः प्रभासस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सोमेशस्य: of Someśa
• सोमेशस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सोमेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; समासः सोमस्य ईशः

• वरानने: O fair-faced one
• वरानने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरानना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः वरा+आनना (सुन्दरमुखी)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra; Somēśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Varānanā)

Visual Art Cues

Scene: Śiva begins a solemn revelation to Devī: the ‘supreme secret’ of Prabhāsa-kṣetra and Somēśvara. The moment is threshold-like—before the narrative opens into detailed sthala-purāṇa and phala-śruti.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Prabhāsakṣetra
• Somēśvara
• Devī (Varānanā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya of a tīrtha is presented as ‘rahasya’—a sacred teaching transmitted by divine authority for the devotee’s uplift.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, with Somēśvara as its central deity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated yet; this verse marks the start of the authoritative exposition.