Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

इत्युक्तः स तदा राजा कृताञ्जलिपुटः सुधीः । प्रणम्योवाच तां देवीमानंदास्राविलेक्षणः

Transliteration

ityuktaḥ sa tadā rājā kṛtāñjalipuṭaḥ sudhīḥ | praṇamyovāca tāṃ devīmānaṃdāsrāvilekṣaṇaḥ

Translation

یوں مخاطب کیے جانے پر وہ دانا راجا ہاتھ جوڑ کر، سجدۂ تعظیم بجا لا کر، خوشی کے آنسوؤں سے تر آنکھوں کے ساتھ دیوی سے عرض کرنے لگا۔

Word by Word

• iti: thus
• iti: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• uktaḥ: having been addressed / spoken to
• uktaḥ: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: vac (वच् धातु) + kta (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे भूतकर्मणि/भूतकृत (past passive participle)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• tadā: then
• tadā: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• rājā: the king
• rājā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rājan (राजन् प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• kṛta-añjali-puṭaḥ: with hands joined in reverence
• kṛta-añjali-puṭaḥ: Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kṛta (कृत, कृ धातु-क्त) + añjali (अञ्जलि प्रातिपदिक) + puṭa (पुट प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; कृतः अञ्जलिपुटः यस्य सः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• sudhīḥ: the wise one
• sudhīḥ: Karta (Apposition to subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: su-dhī (सुधी प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गुणवाचक-नाम

• praṇamya: having bowed
• praṇamya: Kriya-viseshana (Prior action/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: pra-ṇam (प्र-नम् धातु) + lyap (ल्यप्)
• Form: कृदन्त-अव्यय (ल्यप्-प्रत्ययान्त, absolutive/क्त्वान्तार्थ); पूर्वक्रिया

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (वच् धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन; परोक्षभूत (perfect)

• tām: to her
• tām: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• devīm: the goddess
• devīm: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: devī (देवी प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ānanda-asrāvi-lekṣaṇaḥ: whose eyes were streaming with tears of joy
• ānanda-asrāvi-lekṣaṇaḥ: Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ānanda (आनन्द प्रातिपदिक) + asrāvin (अस्राविन् प्रातिपदिक) + lekṣaṇa (लेक्षण प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; आनन्देन अस्रावि लेक्षणं यस्य सः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; exact speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Bhairavī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king, hands joined, bows before the Devī; tears glisten on his cheeks, conveying relief and devotion; the sanctum lamp-light reflects in his eyes.

Characters & Entities

• Devī (Bhairavī)
• King (rājā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True devotion expresses itself through humility, reverence (praṇāma), and heartfelt transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra remains the sacred setting for the king’s encounter with the Goddess.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gestures of worship are implied: añjali (joined palms) and praṇāma (prostration/bowing).