Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

या गतिर्ध्यायतां नित्यं निःसंगानां च योगिनाम् । सैवं संत्यजतां प्राणान्प्रभासे तु परा गतिः

Transliteration

yā gatirdhyāyatāṃ nityaṃ niḥsaṃgānāṃ ca yoginām | saivaṃ saṃtyajatāṃ prāṇānprabhāse tu parā gatiḥ

Translation

جو اعلیٰ ترین منزل ہمیشہ دھیان میں رَت، بےتعلّق یوگی پاتے ہیں، وہی برتر گتی پربھاس میں پران چھوڑنے والوں کو نصیب ہوتی ہے۔

Word by Word

• या: which
• या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (गतिḥ)

• गतिः: goal, state, destination
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• ध्यायताम्: (you all) should meditate
• ध्यायताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/Optative-like injunctive usage), मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन; आत्मनेपद; आज्ञार्थे—“(you all) meditate”

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Adverb)

• निःसंगानाम्: of the unattached
• निःसंगानाम्: Sampradana/Relation (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: निःसंग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (योगिनाम् इति विशेष्ये), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sampradana/Relation (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• सा: that
• सा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; निर्देशक सर्वनाम (गतिḥ)

• एव: indeed, alone
• एव: Niyamaka (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle of emphasis)

• संत्यजताम्: (you all) should renounce
• संत्यजताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद; “(you all) completely abandon”

• प्राणान्: life-breaths, lives
• प्राणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• प्रभासे: in Prabhāsa
• प्रभासे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)

• परा: supreme
• परा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (गतिḥ)

• गतिः: goal
• गतिः: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A serene yet profound vision: yogins in meditation, and a devotee peacefully relinquishing prāṇa within Prabhāsa’s sacred boundary—Śiva’s grace bridging yogic attainment and kṣetra-merit; the sea and a liṅga-shrine stand witness.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• yogins
• parā gati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The kṣetra is depicted as so potent that it bestows the yogin’s supreme goal even without lifelong austerity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it states a phala (result) connected to departing life in Prabhāsa.