Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

नातिदूरे स्थितं तत्र स्वयं शुक्रेण निर्मितम् । यत्र संजीवनीं प्राप्तो विद्यां रुद्रप्रभावतः

Transliteration

nātidūre sthitaṃ tatra svayaṃ śukreṇa nirmitam | yatra saṃjīvanīṃ prāpto vidyāṃ rudraprabhāvataḥ

Translation

وہاں سے زیادہ دور نہیں، شُکر نے خود ایک آستانہ بنایا تھا—جہاں رُدر کے اثر سے اس نے ‘سنجیوَنی’ نامی حیات بخش ودیا حاصل کی۔

Word by Word

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अतिदूरे: too far (away)
• अतिदूरे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अतिदूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग; सप्तमी, एकवचन (locative adverbial: ‘too far away’)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (referring to ‘लिङ्गम्’ understood)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: ‘there’)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta-nirdeśa (Agent emphasis/कर्तृनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मवाचक (reflexive adverb: ‘by oneself’)

• शुक्रेण: by Śukra
• शुक्रेण: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; तृतीया, एकवचन

• निर्मितम्: made/constructed
• निर्मितम्: Karmaṇi-bhāva (Passive predicate/कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: नि + मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (referring to ‘लिङ्गम्’ understood)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Relative location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: ‘where’)

• संजीवनीम्: the Saṃjīvanī (reviving)
• संजीवनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संजीवनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• प्राप्तः: obtained
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकृदन्त (past participle, active sense); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (subject: Śukra understood)

• विद्याम्: knowledge
• विद्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• रुद्रप्रभावतः: due to Rudra’s power
• रुद्रप्रभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
• Form: अव्यय; तद्धितान्त ‘-तस्’ (ablatival adverb); ‘रुद्रप्रभाव’ इति तत्पुरुषसमास-आधारः

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śukra-nirmita shrine (Saṃjīvanī-prāpti-sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A compact shrine built by Śukra; a narrative overlay shows Śukra receiving Saṃjīvanī-vidyā through Rudra’s radiance—mantra syllables or a luminous stream descending upon him.

Characters & Entities

• Śukra
• Rudra
• Saṃjīvanī Vidyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine knowledge and extraordinary boons are portrayed as arising from Rudra’s grace, anchored to a sacred place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śukra’s self-made shrine/liṅga site in Prabhāsakṣetra, associated with receiving Saṃjīvanī vidyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse provides the site’s origin-glory (māhātmya) as motivation for worship.