Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततस्तुष्टमना देवो ग्रहत्वं तस्य तद्ददौ । तं संपूज्य विधानेन सोमपुत्रप्रतिष्ठितम् । सौम्याष्टम्यां विशेषेण राजसूयफलं लभेत्

Transliteration

tatastuṣṭamanā devo grahatvaṃ tasya taddadau | taṃ saṃpūjya vidhānena somaputrapratiṣṭhitam | saumyāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa rājasūyaphalaṃ labhet

Translation

پھر دیوتا دل سے خوش ہو کر اسے گرہتْو (سیّارہ ہونے) کا مرتبہ عطا کرتا ہے۔ چندر پُتر بدھ کے قائم کردہ بدھیشور لِنگ کی شاستری ودھی کے مطابق پوجا کر کے—خصوصاً سومیاآشٹمی کے دن—راجسوئے یَجْیَ کا پھل حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमवाचक अव्यय (then/from that)

• तुष्टमना: with pleased mind
• तुष्टमना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्तृ), एकवचन; समासः: तुष्टं मनः यस्य (विशेषण)

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्तृ), एकवचन

• ग्रहत्वम्: the status of a ग्रह (planet)
• ग्रहत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्रहत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भाववाचक (state of being a ग्रह)

• तस्य: to him/of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• तत्: that (status)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘ग्रहत्वम्’ इत्यस्य पुनरुक्ति/निर्देश

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• तम्: that (liṅga)/it
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• संपूज्य: having worshipped
• संपूज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-पूज् (धातु) + ल्यप्
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• विधानेन: by the prescribed method
• विधानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• सोमपुत्रप्रतिष्ठितम्: installed by Soma’s son (Budha)
• सोमपुत्रप्रतिष्ठितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सोम + पुत्र + प्रतिष्ठित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः: सोमस्य पुत्रेण प्रतिष्ठितम् (षष्ठी-तत्पुरुष/तृतीया-अर्थसम्बन्ध)

• सौम्याष्टम्याम्: on the Saumyā aṣṭamī (8th lunar day)
• सौम्याष्टम्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सौम्य + अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः: सौम्यायां अष्टम्याम् (विशेषण-विशेष्यभाव)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (adverbial instrumental: especially)

• राजसूयफलम्: the fruit of the Rājasūya sacrifice
• राजसूयफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजसूय + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः: राजसूयस्य फलम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Budheśvara (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Budheśvara liṅga being worshipped with orderly offerings; the pleased deity grants Budha the status of a graha; a calendar-marked Saumyāṣṭamī emphasizes the auspicious timing; yajña imagery appears as a symbolic backdrop (royal sacrifice paraphernalia).

Characters & Entities

• Śiva
• Budha (Mercury)
• Soma
• Budheśvara
• Saumyāṣṭamī
• Rājasūya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace rewards sustained devotion, and tīrtha-worship can confer great sacrificial merit even without royal resources.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Budheśvara Liṅga in Prabhāsakṣetra, established by Budha (Soma’s son).

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship Budheśvara vidhivat (according to injunction), with special emphasis on Saumyāṣṭamī, to obtain Rājasūya-level merit.