Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं भौममाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि तथारोग्यं प्रयच्छति

Transliteration

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ bhaumamāhātmyamuttamam | śrutaṃ harati pāpāni tathārogyaṃ prayacchati

Translation

یوں اختصار کے ساتھ بھوم کا بہترین ماہاتمیہ بیان کیا گیا۔ اسے سننے سے گناہ دور ہوتے ہیں اور تندرستی بھی عطا ہوتی ہے۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• संक्षेपतः: briefly
• संक्षेपतः: Kriyāviśeṣaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: संक्षेप (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-प्रत्यय)
• Form: तसिलन्त अव्यय (ablatival adverb: ‘in brief’)

• प्रोक्तम्: has been stated
• प्रोक्तम्: Kriyā (Predicate; impersonal)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) उपसर्ग-प्र → प्रोक्त (क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयभावे (it is said)

• भौम-माहात्म्यम्: the greatness of Bhauma (Mars)
• भौम-माहात्म्यम्: Karma/Viṣaya (Object/Topic of ‘proktam’)
• Type: Noun
• Root: भौम (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘भौमस्य माहात्म्यम्’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of माहात्म्यम्)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• श्रुतम्: hearing it / what is heard
• श्रुतम्: Karta (Subject of हरति/प्रयच्छति)
• Type: Noun
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (क्त-प्रत्यय)
• Form: क्तान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘श्रवणं/श्रुतम्’ (that which is heard / hearing)

• हरति: removes
• हरति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पापानि: sins
• पापानि: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• तथा: and also
• तथा: Nipāta/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रम (and also/likewise)

• आरोग्यम्: health
• आरोग्यम्: Karma (Object of प्रयच्छति)
• Type: Noun
• Root: आरोग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रयच्छति: bestows
• प्रयच्छति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) उपसर्ग-प्र → प्रयच्छति (यच्छ्-आदेश)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhauma-māhātmya (within Prabhāsa-kṣetra māhātmya)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A small assembly of pilgrims sits near the shrine as a reciter chants the Bhauma-māhātmya; listeners appear soothed, suggesting purification and restored health.

Characters & Entities

• Bhauma Māhātmya
• Pāpa (sin)
• Ārogya (health)
• Śravaṇa (hearing)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (devout listening) to a tīrtha/deity Māhātmya is itself a purifying practice that yields merit and well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, through the Bhauma/Aṅgāreśvara Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa—hearing the Māhātmya—is presented as the efficacious practice bringing pāpa-kṣaya and ārogya.