Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च क्षेत्रे प्रोक्ता विभागतः । यात्रा तु त्रिविधा ज्ञेया तां शृणुष्व वरानने

Transliteration

tisraḥ koṭyo'rddhakoṭiśca kṣetre proktā vibhāgataḥ | yātrā tu trividhā jñeyā tāṃ śṛṇuṣva varānane

Translation

اس کشتَر میں تقسیم کے مطابق تین کروڑ اور آدھی کروڑ تیرتھ بیان کیے گئے ہیں۔ یاترا کو تین قسم کی جاننا چاہیے—اے خوب صورت چہرے والی! اسے سنو۔

Word by Word

• तिस्रः: three (feminine plural)
• तिस्रः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)

• कोट्यः: crores
• कोट्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• अर्द्धकोटिः: half-crore
• अर्द्धकोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अर्द्धस्य कोटिः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• क्षेत्रे: in the sacred field (kṣetra)
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• प्रोक्ताः: are said/declared
• प्रोक्ताः: Karma (Predicate/कर्म-सम्बन्धः; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग-सामान्यरूपेण (contextually agrees with कोट्यः)

• विभागतः: according to division
• विभागतः: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विभाग (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial: 'by division/according to division')

• यात्रा: pilgrimage/journey
• यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle; contrast/emphasis)

• त्रिविधा: threefold
• त्रिविधा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे 'त्रयः विधाः यस्याः सा' (threefold)

• ज्ञेया: should be known
• ज्ञेया: Predicate (Vidheyā/विधेय)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त, तव्यत्/यत्-प्रत्यय)
• Form: विधिलिङ्गार्थक-कर्तव्यता (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'ज्ञातव्या'

• ताम्: that (it)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• वरानने: O fair-faced lady
• वरानने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरानना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (वरा आनना यस्याः सा)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (threefold yātrā system)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as varānanā)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s guide tableau: three colored paths (Raudrī, Vaiṣṇavī, Brāhmī) winding through the Prabhāsa landscape, each path marked with deity emblems and clusters of tīrthas; Skanda points as Devī listens.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• Tīrthas
• Trividhā-yātrā (threefold pilgrimage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is structured: Prabhāsa’s merit is accessed through ordered divisions and prescribed pilgrimage-circuits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra broadly, with emphasis on its internally divided tīrtha-network and yātrā routes.

What ritualistic prescription is mentioned?

A threefold yātrā is introduced (details follow in subsequent verses), indicating an organized pilgrimage practice.