Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

राजोवाच । अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला । चिंतितं मनसा ह्येतन्मयाब्राह्मणसत्तमाः

Transliteration

rājovāca | atha me buddhirutpannā tadvrataṃ prati niścalā | ciṃtitaṃ manasā hyetanmayābrāhmaṇasattamāḥ

Translation

بادشاہ نے کہا: پھر میری عقل میں اُس ورت کی طرف ایک پختہ اور غیر متزلزل ارادہ پیدا ہوا۔ اے برہمنوں میں سب سے افضل! میں نے دل ہی دل میں اسی پر غور کیا۔

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• मे: of me / my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम (genitive enclitic)

• बुद्धिः: thought, resolve
• बुद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• उत्पन्ना: arisen
• उत्पन्ना: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: उत्√पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (agreeing with बुद्धिः)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषण

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• प्रति: towards, regarding
• प्रति: Sambandha (Relation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय; उपपद (towards/with regard to)

• निश्चला: steadfast, unwavering
• निश्चला: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: निश्चल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण (agreeing with बुद्धिः)

• चिन्तितम्: considered, thought over
• चिन्तितम्: Kriya (Result state)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (thought/considered)

• मनसा: by the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed/for)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd case), एकवचन; सर्वनाम

• ब्राह्मण-सत्तमाः: O best of Brahmins
• ब्राह्मण-सत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (O best of Brahmins)

Speaker

Rājā (the King)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa-sattamāḥ (excellent brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A king speaks respectfully to assembled brāhmaṇa-sages, expressing unwavering resolve to undertake Śivarātri-vrata; the setting suggests a tīrtha-āśrama near Prabhāsa.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas (addressed as brāhmaṇa-sattamāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma begins with firm inner resolve—saṅkalpa stabilizes the mind and makes a vow effective.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Prabhāsa Kṣetra; this verse introduces the king’s intention to undertake the related vow.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vrata is referenced generally; the practical steps unfold in the subsequent verses (snāna, pūjā, vigil).