Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 361

Devanagari script

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कोटिह्रद मण्डूकेश्वरमाहात्म्य वर्णनं नामैकषष्ट्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye koṭihrada maṇḍūkeśvaramāhātmya varṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں شری اسکند مہاپُران میں—اکیاسی ہزار شلوکوں والی سنہتا کے اندر—ساتویں پرابھاس کھنڈ کے پہلے پرابھاسکشیتر ماہاتمیہ میں ‘کوٹی ہرد اور منڈوکیشور کی عظمت کے بیان’ کے نام سے موسوم تین سو اکسٹھواں ادھیائے اختتام کو پہنچا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (समाप्तिसूचक/quotative)

• श्रीस्कान्दे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कान्दे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कान्दः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (महत् पुराणम्)

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; संख्या-विशेषणम्; तत्पुरुषः (एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम्

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभासस्य खण्डः)

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम्

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: in the ‘Glory of Prabhāsa-kṣetra’
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• कोटिह्रद: Koṭihrada
• कोटिह्रद: Sambandha (Title element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कोटि + ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नाम (title-part)

• मण्डूकेश्वरमाहात्म्य: the glory of Maṇḍūkeśvara
• मण्डूकेश्वरमाहात्म्य: Sambandha (Title element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मण्डूक + ईश्वर + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मण्डूकेश्वरस्य माहात्म्यम्)

• वर्णनम्: description
• वर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामनिर्देश/‘called’ particle)

• एकषष्ट्युत्तरत्रिशततमः: three-hundred-and-sixty-first
• एकषष्ट्युत्तरत्रिशततमः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकषष्टि + उत्तर + त्रिशत + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक संख्या-विशेषणम्; समासः (त्रिशततमः + एकषष्ट्युत्तरः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narrator/Redactor (colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭi-hrada; Maṇḍūkeśvara (as chapter topic)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style closing panel: scribal colophon, temple silhouette of Somnath/Prabhāsa in the margin, indicating completion of the chapter on Koṭi-hrada and Maṇḍūkeśvara.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Prabhāsakṣetra
• Koṭihrada
• Maṇḍūkeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It formally seals the māhātmya section, emphasizing that sacred geography (tīrthas and Śiva-sthalas) is preserved as authoritative Purāṇic teaching.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭihrada (a sacred lake) and Maṇḍūkeśvara (a Śiva-sthala) within Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this colophon; it is a chapter-ending rubric naming the topic.