Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

सर्वकामप्रपूर्त्यर्थं नृणां तत्क्षेत्रमुत्तमम् । चिंतामणिसमा देवी यत्र प्राची सरस्वती

Transliteration

sarvakāmaprapūrtyarthaṃ nṛṇāṃ tatkṣetramuttamam | ciṃtāmaṇisamā devī yatra prācī sarasvatī

Translation

انسانوں کی تمام مرادوں کی کامل تکمیل کے لیے وہ مقدس کِشیتْر سب سے اُتم ہے؛ کیونکہ وہاں دیوی پراچی سرسوتی چنتامنی کے مانند ہے۔

Word by Word

• सर्वकामप्रपूर्त्यर्थम्: for the fulfillment of all desires
• सर्वकामप्रपूर्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: सर्व + काम + प्रपूर्ति + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनार्थक (अर्थम् = ‘for the sake of’) — Masculine, Accusative singular, purpose expression

• नृणाम्: of men/people
• नृणाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Genitive plural

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम् इति) — Neuter, Nominative singular, demonstrative adjective

• क्षेत्रम्: sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nominative singular

• उत्तमम्: excellent/supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्) — Neuter, Nominative singular, adjective

• चिन्तामणिसमा: like the Cintāmaṇi gem
• चिन्तामणिसमा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिन्तामणि + सम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमान-समास/तत्पुरुष ‘चिन्तामणिना समा’ — Feminine, Nominative singular, ‘equal to the wish-fulfilling gem’

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative singular

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक-सम्बन्ध) — indeclinable locative-relative ‘where’

• प्राची: Prācī (eastern)
• प्राची: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सरस्वती) — Feminine, Nominative singular

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative singular

Speaker

Narratorial voice (contextual praise within the Māhātmya; specific speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra (with Prācī Sarasvatī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Personified Prācī Sarasvatī as a radiant goddess emerging from the river, holding a jewel-like Cintāmaṇi glow; pilgrims approach with folded hands, while symbols of the four puruṣārthas appear subtly (scripture, prosperity, love, liberation).

Characters & Entities

• Prācī Sarasvatī
• Sarasvatī
• Cintāmaṇi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is presented as a divine instrument for both worldly well-being and higher good, when approached with faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra where Prācī Sarasvatī flows/abides—within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is detailed; the verse gives a general phalaśruti that honoring/approaching the goddess-river fulfills aims.