Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

मृगयूथमनुप्राप्तं केन मार्गेण निर्गतम् । अथोचुस्ते वयं प्राप्ता मानुषं मृगरूपिणः

Transliteration

mṛgayūthamanuprāptaṃ kena mārgeṇa nirgatam | athocuste vayaṃ prāptā mānuṣaṃ mṛgarūpiṇaḥ

Translation

انہوں نے کہا: “جس ہرنوں کے ریوڑ کا ہم پیچھا کر رہے تھے، وہ کس راستے سے باہر نکلا؟” تب انہوں نے جواب دیا: “ہم ہرن کی صورت میں تھے، مگر اب ہم نے انسانیت پا لی ہے۔”

Word by Word

• मृगयूथम्: a herd of deer
• मृगयूथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग-यूथ (प्रातिपदिक; मृग + यूथ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मृगाणां यूथम्)

• अनुप्राप्तम्: having approached; arrived at
• अनुप्राप्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनु-√प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (मृगयूथम्)

• केन: by whom/with what
• केन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• मार्गेण: by the path; via which route
• मार्गेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• निर्गतम्: gone out; departed
• निर्गतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निर्-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (मृगयूथम्)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• ऊचुः: they said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; उत्तमपुरुषार्थक-सर्वनाम

• प्राप्ताः: have come; arrived
• प्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (वयम्)

• मानुषम्: human state/form
• मानुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• मृगरूपिणः: having the form of deer
• मृगरूपिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृग-रूपिन् (प्रातिपदिक; मृग + रूपिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थः (मृगस्य रूपं येषाम्) विशेषणम् (वयम्)

Speaker

Śiva (Īśvara) (narrating); quoted speech by the transformed beings

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kardamālā (Prabhāsa sub-tīrtha)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: The newly human figures speak calmly to the hunters, confessing their former deer-form and their sudden attainment of humanity; the hunters listen, stunned.

Characters & Entities

• Hunters (lubdhaka)
• Deer herd (mṛga-yūtha)
• Kardamālā (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity can reverse limitations of birth and embody the Purāṇic theme of sudden upliftment through sacred contact.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kardamālā-tīrtha within Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse records testimony of transformation attributed to the tīrtha.