Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् । इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता

Transliteration

sarasvatyuvāca | eṣāsmi prasthitā deva tava vākyādasaṃśayam | ityukte sādhu sādhvīti brahmaṇā samudāhṛtā

Translation

سرسوتی نے کہا: “اے دیو! آپ کے فرمان کے مطابق میں بے شک روانہ ہو گئی ہوں۔” یہ کہہ کر برہما نے بار بار اس کی تحسین کی: “شاباش، شاباش، اے پاک دامن!”

Word by Word

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एषा: this (I)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Copula/अस्ति-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• प्रस्थिता: set out/departed
• प्रस्थिता: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘एषा’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• देव: O god/lord
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वाक्यात्: from (your) word; due to your command
• वाक्यात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• असंशयम्: without doubt
• असंशयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial accusative: without doubt)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-निपात (quotative particle)

• उक्ते: when (this) was said
• उक्ते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; लोकेटिव-अब्सोल्यूट (when this was said)

• साधु: well done!
• साधु: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (interjection/approval)

• साध्वी: virtuous one
• साध्वी: Sambodhana (Implied address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्तुत्यर्थे (as praise: ‘virtuous lady’)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-निपात

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• समुदाहृता: was proclaimed/uttered
• समुदाहृता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-आ-√हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग: ‘was uttered’

Speaker

Sarasvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sarasvatī responds with confident obedience to Brahmā’s command; Brahmā praises her repeatedly as 'sādhu, sādhu'—a moment of calm affirmation before departure.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt, doubt-free obedience to a righteous divine instruction is praised as dhārmic conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is the Prabhāsakṣetra Māhātmya, glorifying the Prabhāsa sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse highlights assent to divine instruction and Brahmā’s approval.