Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 33

Devanagari script

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो ह्यगस्त्यो भगवान्मुनिः । गंडूषमकरोत्सर्वं सागरं सरितांपतिम्

Transliteration

evamuktvā dvijaśreṣṭho hyagastyo bhagavānmuniḥ | gaṃḍūṣamakarotsarvaṃ sāgaraṃ saritāṃpatim

Translation

ایسا کہنے کے بعد، برہمنوں میں افضل بھگوان اگستیہ منی نے ندیوں کے مالک پورے سمندر کو ایک ہی گھونٹ میں پی لیا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• द्विजश्रेष्ठः: best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठः: Karta (Subject/apposition to Agastya)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां श्रेष्ठः)

• हि: indeed
• हि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपात (indeed/for)

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भगवान्: venerable/divine
• भगवान्: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मुनिः/अगस्त्यः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मुनिः: sage
• मुनिः: Apposition
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अगस्त्यः’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• गण्डूषम्: a mouthful (gulp)
• गण्डूषम्: Karma (Object/complement)
• Type: Noun
• Root: गण्डूष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अकरोत्: made
• अकरोत्: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Karma (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सागरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सागरम्: the ocean
• सागरम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सरिताम्: of rivers
• सरिताम्: Genitive (in compound)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पतिम्: lord
• पतिम्: Karma (appositive object)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सरितांपतिम्’ इत्यस्य उत्तरपद

• सरितांपतिम्: lord of rivers
• सरितांपतिम्: Karma (apposition to ‘सागरम्’)
• Type: Noun
• Root: सरित् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सरितां पतिः)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator, contextually Sūta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Samudra-tīra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Forest sages/ṛṣi-assembly

Visual Art Cues

Scene: Agastya lifts his palm and, with a single ganduṣa, drinks the entire ocean; the seabed appears, fish and makaras stranded, devas stunned in the heavens.

Characters & Entities

• Agastya
• Sāgara (Ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine austerity and spiritual power (tapas) can subdue even vast cosmic forces, protecting dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, presented as a sacred landscape where cosmic events reveal the place’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed in this verse; it sets the miracle-narrative that undergirds the site’s māhātmya.