Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तत्रैव संस्थिता देवि देवी अंशुमती नदी । तत्र स्नात्वा विधानेन पिडदानं तु दापयेत्

Transliteration

tatraiva saṃsthitā devi devī aṃśumatī nadī | tatra snātvā vidhānena piḍadānaṃ tu dāpayet

Translation

وہیں، اے دیوی، اَمشومتی نامی دیوی ندی بھی ہے۔ وہاں شاستری ودھی کے مطابق اشنان کرکے پِتروں کے لیے پِنڈ دان کرانا چاہیے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण-निपात (emphasis)

• संस्थिता: situated
• संस्थिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संस्थित (कृदन्त; √स्था (धातु) उपसर्ग: सम्, क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; 'देवी/नदी' इत्यस्य विशेषणम्

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अंशुमती: Aṃśumatī
• अंशुमती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अंशुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'अंशुमती' इत्यस्य समानाधिकरणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया (having bathed)

• विधानेन: according to the prescribed procedure
• विधानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/प्रकारवाचक

• पिण्डदानम्: offering of piṇḍa (funerary oblation)
• पिण्डदानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: पिण्डस्य दानम्

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधान/विरोध/अन्वय-निपात (but/indeed)

• दापयेत्: should cause (someone) to give
• दापयेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) णिच् (causative)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोगः (causative: 'cause to give')

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṃśumatī-nadī (at Jaradgaveśvara)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: At the Aṃśumatī riverbank, pilgrims bathe; a priest prepares piṇḍas on darbha grass; the nearby Jaradgaveśvara shrine is visible, tying river rite to liṅga worship.

Characters & Entities

• Devī
• Aṃśumatī नदी
• Piṇḍa-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage integrates personal purification (snāna) with ancestral duty (piṇḍa-dāna), joining tīrtha with pitṛ-dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Aṃśumatī river tīrtha near Jaradgaveśvara in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing (snāna) by proper rule, followed by piṇḍa-dāna for ancestors.