Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स तु वर्षसहस्रस्य तपःफलमवाप्स्यति । तत्रैव संस्थितं देवि तडागं चंद्रनिर्मितम्

Transliteration

sa tu varṣasahasrasya tapaḥphalamavāpsyati | tatraiva saṃsthitaṃ devi taḍāgaṃ caṃdranirmitam

Translation

…وہ یقیناً ہزار برس کی تپسیا کا پھل پالے گا۔ اور وہیں، اے دیوی، چاند کے بنائے ہوئے ایک تالاب بھی قائم ہے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis-contrast)

• वर्षसहस्रस्य: of a thousand years
• वर्षसहस्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (वर्षाणां सहस्रम्)

• तपःफलम्: fruit of austerity
• तपःफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः फलम्)

• अवाप्स्यति: will obtain
• अवाप्स्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् + आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (emphatic particle)

• संस्थितम्: situated/standing
• संस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (taḍāgaṃ प्रति)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तडागम्: pond/tank
• तडागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तडाग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• चंद्रनिर्मितम्: made by the Moon
• चंद्रनिर्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मा/मि 'to measure/make' with निर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चन्द्रेण निर्मितम्)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara with Amṛta/Kalā-kuṇḍa and Soma-nirmita-tadāga

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A devotee emerges from the kuṇḍa, hands folded, approaching Candreśvara; above, Soma shines, and behind lies a serene lake said to be ‘moon-made’, with a silvery glow on its surface.

Characters & Entities

• Candreśvara
• Kalākuṇḍa/Amṛtakuṇḍa (context)
• Candramā (Moon)
• Taḍāga (lake)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy-site practices can condense immense spiritual effort into accessible rites when performed with faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kalākuṇḍa/Amṛtakuṇḍa and the Candreśvara vicinity in Prabhāsakṣetra, along with the Moon-made lake.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at the tīrtha and worship Candreśvara to gain extraordinary tapas-like merit.