Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 75

Devanagari script

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

Transliteration

sthitimutthāpayāmāsa dharmopetāṃ sanātanīm | vedaśāstrāṇyatikramya hyadharma nirato'bhavat

Translation

اس نے دھرم سے آراستہ ازلی نظام کو الٹ پلٹ دیا۔ ویدوں اور شاستروں کی حدیں توڑ کر وہ ادھرم میں ڈوب گیا۔

Word by Word

• स्थितिम्: order/established state
• स्थितिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• उत्थापयामास: raised up/overturned
• उत्थापयामास: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + √स्था (धातु) (णिच् causative)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; णिजन्त (causative)

• धर्म-उपेताम्: endowed with dharma
• धर्म-उपेताम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त, √इ ‘उप + इ’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण; समासः—तत्पुरुष (धर्मेण उपेता)

• सनातनीम्: eternal/ancient
• सनातनीम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सनातनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• वेद-शास्त्राणि: Vedas and śāstras
• वेद-शास्त्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (वेदाश्च शास्त्राणि च)

• अतिक्रम्य: having transgressed
• अतिक्रम्य: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति + क्रम् (धातु) → अतिक्रम्य (ल्यप्)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यबन्त/gerund), ‘having transgressed’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

• अधर्मे: in unrighteousness
• अधर्मे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अधर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• निरतः: engaged (in)
• निरतः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (engaged/absorbed)

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; within Prabhāsakṣetra Māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king topples a symbolic pillar of Dharma (sanātanī sthiti), while Veda manuscripts and śāstra scrolls lie trampled; shadowy figures of adharma rise behind him.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When rulers abandon Vedic-śāstric guidance, social order collapses and adharma becomes dominant.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is Prabhāsakṣetra Māhātmya (the greatness of Prabhāsa), though this verse focuses on a moral-historical episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it establishes the theme of rejecting Vedic ritual and dharma.