Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

ciṃtayāmāsa duḥkhārtaḥ kathaṃ kāryaṃ mayā bhavet | ityevaṃ ciṃtayānasya matirjātā mahātmanaḥ | putraḥ sa kathyate loke pitaraṃ trāyate tu yaḥ

غم سے نڈھال ہو کر وہ سوچنے لگا: “میں کیا کروں؟” یوں غور کرتے کرتے اس عظیم النفس کے دل میں ایک بلند عزم پیدا ہوا—دنیا میں ‘بیٹا’ وہی کہلاتا ہے جو اپنے باپ کو نجات دلائے۔

चिन्तयामासthought, reflected
चिन्तयामास:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद
दुःखार्तःdistressed by sorrow
दुःखार्तः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त; ऋ धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण
कथम्how?
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
कार्यम्what is to be done, duty
कार्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक; कृ धातोः ण्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
मयाby me
मया:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental); एकवचन; सर्वनाम
भवेत्should be
भवेत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
None
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
चिन्तयानस्यof (him) thinking
चिन्तयानस्य:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचिन्तयत् (कृदन्त; चिन्त् धातु, शतृ)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle)
मतिःan idea, resolve
मतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
जाताarose, was born
जाता:
Kriyā (Predicative/क्रिया)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
सःhe/that (one)
सः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
कथ्यतेis called
कथ्यते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन
पितरम्father
पितरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन
त्रायतेprotects, saves
त्रायते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्रा (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद
तुindeed, but
तु:
None
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

Narrator (contextual)

Tirtha: Prabhāsa (contextual)

Type: kshetra

Scene: The king sits in sorrowful contemplation, hands to chest or forehead, then his face brightens with a firm dharmic resolve as the maxim about a true son arises within him.

P
pitṛ (father)
P
putra (son)

FAQs

A son’s highest dharma is to work for his father’s protection and spiritual uplift—ultimately, his liberation.

The broader frame is Prabhāsakṣetra Māhātmya (Prabhāsa region), setting up a pilgrimage-based means for pitṛ-mokṣa.

No specific rite is stated here; it establishes the ethical principle that motivates later tīrtha-yātrā and acts for the father’s release.