Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 51

वृद्धौ हर्षमवाप्नोति क्षये भवति दुःखितः । इत्येषा लौकिकी गाथा तत्ते दैत्य विपर्ययः

vṛddhau harṣamavāpnoti kṣaye bhavati duḥkhitaḥ | ityeṣā laukikī gāthā tatte daitya viparyayaḥ

“ترقی میں خوشی ملتی ہے اور زوال میں غم ہوتا ہے”—یہ دنیا کی عام کہاوت ہے۔ مگر اے دیو! تیرے لیے تو یہ بات الٹی ہے۔

वृद्धौin increase / in prosperity
वृद्धौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative)
हर्षम्joy
हर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अवाप्नोतिattains
अवाप्नोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + √आप् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
क्षयेin decline / loss
क्षये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative)
भवतिbecomes
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकारः (present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
दुःखितःsorrowful
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्ठ)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; predicate adjective
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यन्त-निपात
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
लौकिकीworldly / common
लौकिकी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलौकिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; agrees with गाथा
गाथाsaying / verse
गाथा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगाथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; here as 'that' (predicate)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive: 'of you/your')
दैत्यO demon
दैत्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
विपर्ययःthe opposite / reversal
विपर्ययः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Viṣṇu (Puṇḍarīkākṣa) to the daitya (Tala implied)

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis/assembly (typical frame)

Scene: Close-up tableau: Viṣṇu, calm and luminous, speaks a measured proverb; the demon, still pinned, listens with a surprised yet amused expression; the contrast between serenity and defiance is emphasized.

V
Viṣṇu
D
Daitya (Tala implied)

FAQs

True spiritual orientation can invert worldly reactions; the verse sets up inquiry into the demon’s inner cause and destiny.

The teaching occurs within Prabhāsa-kṣetra-māhātmya, linking instruction and sacred place-remembrance.

No explicit ritual is prescribed in this verse.