Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

योऽसौ देवगणाध्यक्षः साक्षाच्च त्रिपुरान्तकः । गजरूपं समाश्रित्य ह्युन्नते जगति स्थितः । प्राभासिके महाक्षेत्रे गणानां कोटिभिर्वृतः

yo'sau devagaṇādhyakṣaḥ sākṣācca tripurāntakaḥ | gajarūpaṃ samāśritya hyunnate jagati sthitaḥ | prābhāsike mahākṣetre gaṇānāṃ koṭibhirvṛtaḥ

وہی دیوگنوں کا سردار ہے، اور حقیقت میں تریپورانتک خود ہے؛ ہاتھی کا روپ دھار کر وہ دنیا میں بلند شان سے قائم ہے—پرَبھاس کے مہاکشیتر میں، کروڑوں گنوں سے گھرا ہوا۔

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
असौthat (one)
असौ:
Apposition/Anvaya (Co-referent)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; निर्देश (demonstrative)
देवगणाध्यक्षःchief of the divine hosts
देवगणाध्यक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव + गण + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; (देवगणानाम् अध्यक्षः)
साक्षात्directly; manifestly
साक्षात्:
Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)
त्रिपुरान्तकःdestroyer of Tripura
त्रिपुरान्तकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिपुर + अन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; (त्रिपुरस्य अन्तकः)
गजरूपम्elephant-form
गजरूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगज + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; (गजस्य रूपम्)
समाश्रित्यhaving assumed; having resorted to
समाश्रित्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
हिindeed
हि:
Nipāta (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
उन्नतेlofty; elevated
उन्नते:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउन्नत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण
जगतिin the world
जगति:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
स्थितःstanding; situated
स्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणवत्
प्राभासिकेin/at Prābhāsa
प्राभासिके:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्राभासिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण
महाक्षेत्रेin the great sacred field
महाक्षेत्रे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; (महच्च तत् क्षेत्रम्)
गणानाम्of the gaṇas (attendants)
गणानाम्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
कोटिभिःby crores; by multitudes
कोटिभिः:
Karaṇa (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
वृतःsurrounded
वृतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootवृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (परिवृतः)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Prābhāsika Vināyaka (Gaṇādhyakṣa)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: A majestic Vināyaka/gaṇādhyakṣa, equated with Tripurāntaka, stands exalted in Prabhāsa in elephant form, encircled by countless gaṇas—an overwhelming vision of divine host and protection.

D
Devagaṇa
T
Tripurāntaka (Śiva)
G
Gajarūpa (elephant form)
P
Prabhāsa Kṣetra
G
Gaṇas

FAQs

The sacred place reveals divine manifestation—cosmic Śaiva power is present and approachable through the deity’s form.

Prabhāsa Mahākṣetra, where the elephant-form deity is described as enthroned amid hosts of gaṇas.

No explicit rite; the verse provides theological identification and the majesty of the presence at the site.