Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 74

Devanagari script

नरस्त्रीनपुंसकाख्याश्च जातिभेदा जरायुजाः । चतुष्पदाश्च पशवो ग्राम्याश्चारण्यजास्तथा

Transliteration

narastrīnapuṃsakākhyāśca jātibhedā jarāyujāḥ | catuṣpadāśca paśavo grāmyāścāraṇyajāstathā

Translation

مرد، عورتیں اور تیسری جنس کے لوگ—پیدائش کے بھید کے مطابق—سب رحم سے پیدا ہونے والے ہیں۔ اسی طرح چار پاؤں والے جانور بھی، خواہ گھریلو ہوں یا جنگلی، رحم ہی سے جنم لیتے ہیں۔

Word by Word

• नर: men
• नर: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (class-name; in list)

• स्त्री: women
• स्त्री: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (class-name; in list)

• नपुंसक: neuters
• नपुंसक: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: नपुंसक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (class-name; in list)

• आख्याः: called, named
• आख्याः: Karta (Subject complement qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (to नर/स्त्री/नपुंसक—‘called/named’)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः

• जातिभेदाः: differences of species/kinds
• जातिभेदाः: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: जाति-भेद (प्रातिपदिक; जाति + भेद)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (nominative plural)

• जरायुजाः: womb-born beings
• जरायुजाः: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: जरायुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (nominative plural; class)

• चतुष्पदाः: four-footed (animals)
• चतुष्पदाः: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: चतुष्-पद (प्रातिपदिक; चतुष् + पद)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (nominative plural)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः

• पशवः: beasts, animals
• पशवः: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• ग्राम्याः: domestic
• ग्राम्याः: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ग्राम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (to पशवः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः

• आरण्यजाः: wild, forest-born
• आरण्यजाः: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आरण्यज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (to पशवः)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/प्रकारार्थकः

Speaker

Unspecified (narrative voice within Prabhāsakṣetramāhātmya; context suggests a Purāṇic narrator describing classifications of beings)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A teaching tableau showing diverse humans (man, woman, third-gender figure) alongside domesticated cattle and wild deer, all under a unifying banner of jarāyuja (womb-born).

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All embodied beings arise through ordered natural processes; recognizing this supports humility and dharmic regard for life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the broader setting; this verse functions as cosmological framing within its māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is descriptive rather than prescriptive.