Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

विद्यया तपसा चैव यत्रोत्कृष्टा महर्षयः । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

Transliteration

vidyayā tapasā caiva yatrotkṛṣṭā maharṣayaḥ | tadunnatamiti proktaṃ sthānaṃ sthānavatāṃ varam

Translation

جہاں ودیا اور تپسیا کے ذریعے مہارشی برتری پاتے ہیں، وہ مقام ‘اُنّت’ قرار دیا گیا—مقدّس مقامات میں سب سے اعلیٰ۔

Word by Word

• विद्यया: by knowledge
• विद्यया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha-bodhaka (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic: indeed/only)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: where)

• उत्कृष्टाः: excellent, eminent
• उत्कृष्टाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्कृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘महर्षयः’ इत्यस्य विशेषणम्

• महर्षयः: great sages
• महर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• उन्नतम्: ‘Unnata’
• उन्नतम्: Viśeṣya/Name (नाम/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: उन्नत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नामरूपेण

• इति: thus
• इति: Sambandha-bodhaka (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative)

• प्रोक्तम्: is called
• प्रोक्तम्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्थानम्: the place
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्थानवताम्: of those having places
• स्थानवताम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थानवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• वरम्: best
• वरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnata

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grove near Prabhāsa where great sages sit in disciplined postures, some reciting Veda, others in deep meditation; the atmosphere is serene, with a distant temple silhouette.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī
• Maharṣis
• Unnata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A place becomes spiritually ‘elevated’ when it supports vidyā (right knowledge) and tapas (disciplined practice), embodied by realized sages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Unnata within Prabhāsa-kṣetra, characterized as a locus of sages’ learning and austerity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the verse emphasizes tapas and vidyā as sanctifying disciplines.