Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

केचिन्निपतिता भूमौ तथान्ये ऽग्नौ स्रुचीकराः । पत्नीशालां समाविष्टा हविर्धानं तथा परे

Transliteration

kecinnipatitā bhūmau tathānye 'gnau srucīkarāḥ | patnīśālāṃ samāviṣṭā havirdhānaṃ tathā pare

Translation

کچھ زمین پر گر پڑے، اور کچھ آگ کی طرف لپکے اور سْرُچی (ہون کے چمچے) چھین لیے۔ کچھ پتنی شالا میں گھس گئے، اور کچھ ہَوِردھان (نذرانوں کے ذخیرے) میں جا گھسے۔

Word by Word

• केचित्: some (persons)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (प्रातिपदिक; किम्-प्रातिपदिकस्य अनिर्दिष्ट-रूपम्)
• Form: सर्वनाम (pronoun); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• निपतिताः: having fallen
• निपतिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नि√पत् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणवत्

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तथा: thus; likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• अग्नौ: in/into the fire
• अग्नौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• स्रुचीकराः: (those) holding ladles
• स्रुचीकराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्रुच् (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive-determinative): स्रुचः कराः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• पत्नीशालाम्: the wives’ hall (patnīśālā)
• पत्नीशालाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक) + शाला (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: पत्नीनाṃ शाला; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• समाविष्टाः: having entered
• समाविष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ√विश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे

• हविर्धानम्: the oblation-receptacle/store (havirdhāna)
• हविर्धानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक) + धान (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: हविषः धानम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• परे: others (some more)
• परे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (continued address context)

Visual Art Cues

Scene: The sacrificial ground erupts into disorder: some sages collapse; others rush to the fire clutching ladles; daityas storm the patnīśālā and break into the havirdhāna store of oblations.

Characters & Entities

• Daityas
• Agni (sacrificial fire)
• Patnīśālā
• Havis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual order (yajña-vidhi) is portrayed as sacred and vulnerable; protecting it is a dharmic duty that invites divine support.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, shown as a place where yajña-vidhi is defended and restored.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; the verse names key yajña components—Agni, sruc (ladles), patnīśālā, and havirdhāna—highlighting the sacrilege of disturbance.