Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 59

Devanagari script

ईश्वर उवाच । चण्डी तु प्रोच्यते देवी तस्या ईशस्त्वहं स्मृतः । तस्य मूलं स्मृतं लिंगं तदत्र पतितं यतः

Transliteration

īśvara uvāca | caṇḍī tu procyate devī tasyā īśastvahaṃ smṛtaḥ | tasya mūlaṃ smṛtaṃ liṃgaṃ tadatra patitaṃ yataḥ

Translation

ایشور نے کہا: “دیوی کو چنڈی کہا جاتا ہے، اور میں اُس کا ایش (رب/شوہر) سمجھا جاتا ہوں۔ وہ لِنگ اُس کا ‘مول/اصل’ کہلاتا ہے، کیونکہ وہ یہاں آ گرا تھا۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• चण्डी: Caṇḍī (the Goddess)
• चण्डी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चण्डी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• प्रोच्यते: is called/declared
• प्रोच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (Passive)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• ईशः: lord/master
• ईशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: is remembered/considered
• स्मृतः: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of that/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• मूलम्: root/origin
• मूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतम्: is remembered/considered
• स्मृतम्: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• यतः: because/from which
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (causal/relative adverb: 'because/from which')

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mūlacaṇḍīśa

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: munayaḥ (sages)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks authoritatively to the sages, explaining the name: Caṇḍī the Goddess, he as her Lord, and the liṅga as ‘mūla’ because it fell at this spot. The liṅga is shown with a subtle mark of descent—like a meteor of sanctity.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Caṇḍī (Devī)
• Mūlacaṇḍīśa Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred sites carry divine history; names of tīrthas and liṅgas preserve theological meaning and revelation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mūlacaṇḍīśa liṅga-site within Prabhāsa kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse explains the sacred name and origin (nāma-nirukti) of the liṅga.